Wat er ook gebeurt: er zijn altijd wel mensen die er een complot in zien.
- Is DSK in de val gelokt? Door Nicolas Sarkozy?
- Is Assange een Rothschild agent? En Wikileaks een dekmantel?
- Is Obama een terrorist?
Richard Hofstadter, die veel gepubliceerd heeft over complottheorieën, gaat ervan uit dat het complotdenken - wat hij 'de paranoïde stijl' noemt - zich vaak in de marges van de politiek bevindt en een anti-intellectuele inslag heeft. Andere onderzoekers, zoals Mark Fenster, Peter Knight en Robert Goldberg stellen daarentegen dat complottheorieën niet afhankelijk zijn van een bepaalde persoonlijkheid, I.Q., sociale klasse, enz. Ze treden overal op waar onpeilbaar nieuws botst met onwrikbare overtuigingen. 'Het is bijna altijd een instinctieve reactie op een merkwaardige gebeurtenis', aldus Fenster.
Misschien zit er wel een kiem van een complotdenker in ieder van ons. Onze ontvankelijkheid voor bizarre theorieën wordt versterkt doordat we weten dat er echte complotten waren, bv. Watergate of de Iran-Contra affaire. Vermoedens worden ook snel aangewakkerd als mensen hun vertrouwen in de overheid verliezen, volgens Knight. Nu je op internet altijd wel een autoriteit kunt vinden die het tegenovergestelde beweert, kunnen complottheorieën welig tieren. Waarom zou je de krant geloven als ze op Twitter iets anders beweren? Als de mainstream media niet meer geloofwaardig zijn, kun je mensen van alles wijsmaken.
The New York Times heeft een simpele oplossing om complottheorieën te ontkrachten: Wie zich bezighoudt met feiten - journalisten, academici, beleidsmakers - moet niet al te afwijzend staan tegenover theorieën die op het eerste zicht belachelijk lijken. De feiten presenteren op een nuchtere, boeiende, maar zeker niet spottende manier, is de beste remedie.
Maar wie doet dat? In een wetenschappelijk artikel kun je de bevindingen van je onderzoek op de geijkte (lees: saaie) manier presenteren, maar zelfs wetenschappers publiceren niet alle feiten: negatieve bevindingen (er is geen verband gevonden tussen X en Y) worden in veel gevallen niet gepubliceerd. Als er dan toch een interessante bevinding is en de universiteit of een andere instantie verstuurt een persbericht, moeten de feiten op een aantrekkelijke, smeuïge manier gepresenteerd worden. Komt het daarna in de krant dan wordt het nog eens uitvergroot: een 'lichte economische achteruitgang' heet dan 'economie stort in elkaar' en 'iets positiever' wordt 'buitengewoon, fabelachtig, ...'.
Mensen willen informatie, hoe meer hoe liever, ook al is het bogus. Stel dat de Duitsers niets gemeld hadden over de bron van EHEC totdat ze er zeker van waren dat het groentenscheuten waren. Dat was ongetwijfeld beter geweest voor de verkoop van de komkommers, maar in die lange periode van onzekerheid was de kans groot dat het complotdenken toenam.
Het advies dat mensen alleen de mainstream media moeten geloven, is niet meer van deze tijd. Vroeger keek/luisterde je naar het nieuws en las je 1 krant en dat was dat. Als je nu iets opmerkelijks leest, heb je toch de neiging om even online te kijken wat anderen daarover te melden hebben.
En tot slot is het moeilijk om alle complottheorieën over 1 kam te scheren. Ik geloof niet dat Al Qaida iets had met biologische komkommers, maar andere theorieën (feiten?) daarentegen ....
P.S. Sommige commentaren zijn interessanter dan het artikel
Bronnen: The New York Times, comments
Tags:
![]() Rotterdam krijgt uitkeringstrekkers niet aan het werk In november 2011 berichtte | ||
![]() Vakantievilla 'De Gelukkige Olifant' van Bernhard plat Vanaf eind jaren ’50 bracht de koninklijke familie vakanties door ( | ||
![]() Laat de SP en de PVV fuseren: een tomaat met bruin randje SP en PVV moeten doen wat logisch is: fuseren, meent schrijver en columnist Stefen ter Borg in NRC Next (nog niet [...] | ||
![]() 'Nederland is zijn zelfstandigheid allang kwijt aan Brussel' Het begrotingsdebat toont aan dat Nederland een groot deel van zijn soevereiniteit is kwijtgeraakt aan Europa. Het [...] | ||
Arianna Huffington: De Griekse Tragedie Griekenland moet en zal uit de eurozone stappen als Europa's strenge besparingsbeleid blijft aanhouden, schrijft de [...] | ||
![]() FD: Brussel vindt (vermoedelijk) dat Nederland teveel bezuinigt Het zou een rare ontknoping zijn. Niet Nederland vraagt aan Brussel om souplesse voor het halen van de [...] | ||
![]() | Het belang van het belangeloze |
| Wanneer wij als burgers blijven vasthouden aan onze kleine brokjes eigenbelang, zullen wij als een runaway train blijven doorgaan op de huidige heilloze koers. Wij hebben echter de keuze. | |
| Door: Erik Robertson |
![]() | Van Marwijk moet nu zwijgen over Robben; hij heeft andere zorgen |
| Spelers van het Nederlands elftal rouwden mee met Arjen Robben en wondden zich op over het gefluit van Duitse fans bij elke actie van hun teamgenoot in de Allianz Arena. Het typeerde andermaal het [...] | |
| Door: Lex Muller |
![]() | Afvallen? Onze eigen hersenen werken ons tegen |
| Ivan Wolffers, arts en publicist, over onze hersenen die ons ernstig tegenwerken als we weer eens (vergeefs?) proberen af te vallen. Wolffers: [...] | |
| Door: Ivan Wolffers |
![]() | Leiders voor het thuisfront |
| De NAVO, de machtigste defensieorganisatie ter wereld, staat in Afghanistan voor het beëindigen van de langste missie uit haar geschiedenis. Na de verdrijving van de Taliban, in november 2001, [...] | |
| Door: Dirk-Jan van Baar |
![]() | Rijk |
| Toen Arjen Robben na de verloren Champions League finale op het veld in elkaar zakte van ontzetting, kon ik tot mijn eigen verbazing nauwelijks medelijden met hem hebben. Jammer natuurlijk dat hij [...] | |
| Door: Henk Jan Kamsteeg |
![]() | Waarom willen we zo graag op elkaar lijken? |
| Het privéleven is de basis van onze vrijheid, tegelijkertijd is het de oorzaak van onverschilligheid naar elkaar en derhalve een krachtige impuls die tot eenzaamheid kan leiden. We [...] | |
| Door: Etienne Kuypers |
![]() | Dietrich Fischer-Dieskau, de hogepriester van het lied, is overleden |
| Op 18 mei is de befaamde Duitse bariton Dietrich Fischer-Dieskau (1925-2012) overleden. Hij zong opera, oratoria en orkestliederen, maar hij kwam pas echt tot ongekende hoogte in het romantische [...] | |
| Door: Etienne Kuypers |
![]() | Serie Auto & Alternatieve brandstof – deel 1: het boodschappenkarretje |
| De serie ‘Auto & Alternatief’ gaat in op de mogelijkheden van milieuvriendelijke brandstoffen of andere alternatieven voor voertuigen. Denk aan bussen die op groengas rijden, [...] | |
| Door: Elske van de Fliert |





| Bert Wagendorp |
| Je weet dat iedereen die zegt dat Europa zich níet voorbereidt op de grexit, liegt |
Demissionair minister van Financiën De Jager zei gisteren in het debat over het ESM dat de PVV met alle bangmakerij over dat fonds de euro in gevaar brengt. Hij verzocht de partij dringend daarmee op te houden. |
| Beatrijs Ritsema |
| Facebook, het moderne poesiealbum |
De aandelen Facebook zijn kort na de beursgang achteruit gekacheld van 38 naar 34 dollar. Beleggers zijn dus alweer tien procent kwijt van hun investeringen. Dat voorspelt natuurlijk niets over de toekomst – je weet maar nooit wat voor dikke winsten er nog in het verschiet liggen, maar een beetje leedvermaak bekroop [...] |
|