Ergens schrijft Karel van het Reve dat oude communisten fluisterend over Stalin spraken, ook toen die al een paar jaar dood was. Het leek of zij het gevoel hadden dat Stalin in zijn graf meeluisterde en van daaruit nog altijd zijn totalitair gezag kon laten gelden.

Stalin eindigde als iemand voor wie iedereen bang was, zelfs zijn eigen familieleden. Toch was hij ook geliefd. Hij werd 'vadertje Stalin' genoemd en hoe groot de terreur ook was, veel Sovjets meenden dat Stalin er niet van op de hoogte was. Ja, als Stalin ervan wist, dan zou het anders gaan! Wie durfde te suggereren dat Stalin zelf de opdrachtgever was, werd voor een gevaarlijke gek versleten. Toen Stalin stierf, moesten veel Russen huilen. Dat doet ons nu onwezenlijk aan, maar veel die tranen zijn vermoedelijk oprecht geweest.

Les hier verder.

Bron: de Volkskrant