Eind april 1943 spoelde bij de Spaanse kust het lijk aan van een man in Brits marine uniform met een zwart attache koffertje dat om zijn middel geketend zat. Volgens zijn portefeuille was het majoor William Martin. De Spaanse autoriteiten openden het koffertje; er zat een officieel uitziende militaire enveloppe in. Londen stuurde een reeks dringende berichten om het koffertje op te sporen. Dit kwam Duitse spionnen ter ore.
Spanje was weliswaar neutraal, maar de nazi's vonden een pro-Duitse officier bereid om te helpen. Er werd een klein metalen staafje in de enveloppe geduwd, daar werden de documenten omheen gedraaid en door een gaatje aan de zijkant naar buiten getrokken, zonder het officiele zegel te verbreken. De inhoud was, u voelt 'm al aankomen, opzienbarend. Het waren de militaire plannen van de geallieerden in Zuid Europa.
De Duitsers besloten zoveel mogelijk troepen samen te trekken op de aangegeven plaatsen: Sardinie en de Griekse eilanden. Gefopt! Het aangespoelde lijk met het koffertje was geen hooggeplaatste koerier maar een verwarde dakloze die rattengif had gegeten, bevrijd werd uit het lijkenhuis en een nieuw leven-na-de-dood kreeg aangemeten, met paspoort en uniform. En de Amerikanen landden in juli '43, ruim twee maanden na de vondst van de dode dakloze, betrekkelijk probleemloos in Sicilie.
Kunnen we hier spreken van een geslaagde actie van een geheime dienst, zoals het de geschiedenis is ingegaan ? Mwoa. Er speelden meer factoren mee, zoals toeval, geluk en kleurrijke figuren. Operatie Gehakt, zoals het huzarenstukje was gedoopt, is uitgebreid beschreven in het zojuist verschenen gelijknamige boek van de Britse journalist Ben Macintyre, dat door The New Yorker wordt geprezen als 'briljant en krankzinnig amusant'.
Gehakt stond onder supervisie van drie mannen: Ewen Montagu, die iedere ochtend per fiets naar kantoor ging met een tas vol geheime documenten op de bagagedrager en die later een Russische spion bleek te zijn. Charles Cholmondeley, met bril van jampotglazen en een enorme snor met draaipunten. En Dudley Clarke, Hoofd Stiekem voor het Middellandse Zeegebied, die in 1941 door de Britse regering uit een Spaanse gevangenis moest worden verlost, uitgedost in hoge hakken, lippenstift, parels, een elegant hoedje en ellebooglange uitgaanshandschoenen, terwijl hij notabene in Egypte had horen te zijn in plaats van Spanje. Het heeft zijn carriere niet geschaad.
De drie hadden Charles Fraser-Smith ingeschakeld voor de technische snufjes. Fraser-Smith - die waarschijnlijk model stond voor Q in de James Bond verhalen - was onder meer de uitvinder van de chocoladereep met knoflooklucht, die in Frankrijk gedropte Britse agenten een authentieke adem moest verschaffen, en van een kompas dat verstopt zat onder een draaidop, bedacht vanuit de zekerheid dat het nooit bij Duitsers zou opkomen dat een draaiknop in de omgekeerde richting kon worden geopend.
Voor de dakloze dode werden door het drietal allerlei geloofwaardigheidsverhogende details bedacht. Zo had hij brieven van schuldeisers op zak, en een rekening van zijn kleermaker. Maar al die creativiteit kon zomaar voor niets zijn. Stel dat het aangespoelde lijk niet werd aangegeven bij de autoriteiten ? Stel dat de autoriteiten het geruisloos zouden wegwerken, zonder de Duitsers iets te vertellen ? Stel dat de Duitsers de vuige opzet zouden doorzien ?
Wat niet werd meegenomen in deze angstige vragen, was de realiteit, die, zoals bekend, nog veel gekker is dan wij kunnen bedenken. Het hoofd van de Duitse geheime dienst in Madrid was de overijverige majoor Karl-Erich Kuhlenthal, die ieder onderschept bericht altijd eerst nog een beetje aandikte alvorens hij het enthousiast doorgaf aan Berlijn. Kuhlenthal had via zijn voorouders een drupje joods bloed en was als de dood dat hij teruggeplaatst zou worden naar Duitsland.
In Berlijn kwamen de documenten terecht bij Alexis baron von Roenne, die nog erger was dan Kuhlenthal. Hij haatte Hitler, heeft veel onbetrouwbare rapporten, al dan niet eigenhandig nog wat mooier gemaakt, laten passeren, en sloeg ook hier geen alarm; waarschijnlijk was hij een regelrechte interne saboteur.
Misschien denkt u nu, ach, spionnen, zeventig jaar geleden, dat is zo ouderwets, zo gaat het niet meer. Denk dan maar aan de toch redelijk recente vraag of Irak nou wel of niet nuclaire wapens had. Wat is de betrouwbaarheid van spionagerapporten? Wie moet je geloven? Dat is nog steeds een gok, een spiegelgevecht, met soms vreselijke gevolgen.
The New Yorker citeert uit het satirische toneelstuk Romanoff and Juliet van Peter Ustinov. Hierin besluit een sluwe generaal van een klein Europees landje om de Verenigde Staten en de Sovjet Unie tegen elkaar uit te spelen.  Hij vertelt de Amerikanen dat de Russen hun code ontcijferd hebben. "Weten we," zegt de ambassadeur stralend. "We geven ze alleen wat wij willen dat ze weten."
De generaal vertelt dit vervolgens aan de Russen. "Weten we," zegt de Sovjet ambassadeur. "We doen wat van ons verwacht wordt - namelijk net alsof we in de val zijn gelopen." De generaal gaat terug naar de Amerikaanse ambassadeur en zegt: "Zij weten dat jullie weten dat zij weten dat jullie het weten." Waarop de ambassadeur onthutst uitroept: "Wat? Weet u dat zeker?"
Grote kans dat het, in het echt, ook zo gaat.

Bron: The New Yorker

Meer berichten:

Zeven veel voorkomende verwondingen tijdens het barbecuen

Wat is het nut van de mug?

Mensen met tatoeages hebben vaker seks

Wat te doen als het internet eraf ligt

Politie gaat woninginbraak serieus nemen

5 mythen over gezondheid en sport die men nog steeds gelooft