De crisis van het CDA is aanzienlijk dieper dan in 1994. Het gaat nu niet om een verkeerd gemanagede leiderschapswisseling, maar om de vraag of er nog ruimte is voor een op christelijke inspiratie gebaseerde politieke beweging. De samenleving is sinds 1994 ingrijpend veranderd: verdere urbanisatie en verminderde betekenis van de landelijke regio’s, en daarbinnen weer een snelle verkleining van het aantal agrariërs.

Doorgaande secularisering, en daarbinnen een massale distantie van het katholieke volksdeel van de eigen kerkelijke institutie of, bij de behoudende katholieken, de verwerping van het CDA omdat het niet orthodox of anti-islam genoeg is. En misschien het ergste: door het verval van een vitaal maatschappelijk middenveld heeft het CDA veel antennes verloren met wat er echt leeft onder de bevolking.

Politieke partijen worden uiteindelijk afgerekend op drie functies: de rekrutering van gezagsvolle beelddragers, de herkenning bij de burgers, dat zij weet hebben van hun zorgen en prioriteiten, en de actualisering van hun uitgangspunten in een betekenisvolle visie, beter: visioen, op de hedendaagse uitdagingen. Het ontbreken van een of meer van deze elementen betekent op termijn hun marginalisering. Met een variant op Spreuken: Waar het visioen ontbreekt, verwilderst het volk
Twee dagen na de grote nederlaag in 1994 werd binnen het CDA al de basis gelegd voor het Strategisch Beraad, dat met zijn rapport Nieuwe Wegen, Vaste Waarden de proviandzak zou worden voor de terugkeer. Het tekende voor innovatieve keuzen. In het regeerakkoord van Balkenende IV, twaalf jaar later, zijn de teneur en passages uit dat rapport (soms letterlijk) nog te herkennen. Met dat akkoord was dan ook niets mis.

Een Strategisch Beraad is opnieuw nodig. Het CDA kan net als toen tappen uit een reservoir van voldoende talent en betrokkenheid. Maar dan houdt de vergelijking op. Nieuwe Wegen, Vaste Waarden kon nog belangrijke thema’s onderbelicht laten, met name de sociaal-culturele problematiek. Multiculturaliteit, sociale cohesie, de consequenties van de erosie en verstatelijking van instituties en zeker de diepe vertrouwensbreuk tussen burger en Binnenhof legden het af tegen de toen begrijpelijke voorrang voor hervorming van de verzorgingsstaat.


Lees verder in De Volkskrant

Bron: De Volkskrant