Het monster dat ons in zijn greep houdt, is ogenschijnlijk mild: wat is er aangenamer dan de subtiele dwang van prachtige jonge mensen die zich op tropische stranden vermaken op de klanken van vrolijke muziek? Het leven is een reclamespot waarin wij allen figureren. In deze wereld is alles fun en wat daar niet in past – ziekte, dood, armoede – wordt gefilterd of vervormd. Volgens Simone is het Milde Monster de vorm die rechts heeft aangenomen, een vorm van hersenspoeling waar links geen weerwoord op heeft. Rechtse leiders zijn schertsfiguren, met Berlusconi en zijn pin-up ministers (m/v) als extreem voorbeeld. Elite is een scheldwoord. Kom maar eens aan in een dergelijke wereld met verhalen over solidariteit of over het milieu!

 

Ik denk dat Simone daar te somber is, want er bestaan gelukkig genoeg mensen die wel degelijk begaan zijn met de wereld, maar niet weten hoe ze dat gevoel vorm moeten geven. Betrokkenheid is echter maar al te vaak selectief en tijdelijk. In die verwarring heerst de cognitieve dissonantie. Dus vullen consumenten hun winkelwagentjes met fair trade koffie, biologische kip en T-shirts van ‘eerlijke’ katoen, maar zijn ze niet vies van nagemaakte merksportschoenen en andere koopjes waarvan je op je vingers kunt natellen dat ze onder erbarmelijke omstandigheden zijn geproduceerd. 

Op vakantie in een spannend derdewereldland kopen ze hun schuldgevoel af door die brutaal bedelende kindertjes een te grote aalmoes te geven. Dat geldt ook in de internationale politiek: de westerse landen voelen zich goed als zij zich met veel gejuich achter de Millennium Development Goals van de VN scharen, maar zijn allang blij als de corruptie van de meeste regimes een excuus bieden om niet al te veel te doen. Bovendien, de nieuwe mantra is markt, niet hulp.

 

Maar met het narcisme en de infantilisering komt de onzekerheid. Als er geen hoger doel is buiten jezelf, en je dus zelf je enige doel bent geworden, dan blijven je inspanningen per definitie in gebreke. Altijd bestaat er immers iemand die nog mooier en rijker en gelukkiger is, met mooiere borsten of indrukwekkender biceps, met een nog geavanceerdere telefoon, of iemand die een nog exotischer vakantiebestemming heeft bezocht. Dan blijkt dat je niet ongestraft de leegte tussen de voorwerpen kunt vullen met nog meer consumptie. Dan begint zoeken naar meer geavanceerdere vormen van zelfverwerkelijking. 

Heel typerend is in dit licht het spectaculaire succes van het autobiografische boek Eat, Pray, Love van de Amerikaanse Elizabeth Gilbert, waarvan de verfilming volgende week in de Nederlandse bioscoop komt. Kort samengevat: jonge mooie vrouw die alles heeft (= aantrekkelijke echtgenoot, prachtige flat en carrière), besluit te scheiden en zichzelf te vinden dankzij een wereldreis naar Italië, waar ze leert niet te veel op haar lijn te letten en des te meer op de Latin lovers, India waar ze leert mediteren, en naar Bali waar ze uiteindelijk weer een man vindt. 

Meer dan zeven miljoen exemplaren zijn er verkocht van deze simpele, af en toe licht ironische boodschap (het is tenslotte amusement): genieten, jezelf zijn en liefde lossen alles op. Derdewereldlanden, in de vorm van parkachtige plantages waar je fotogeniek doorheen kunt fietsen, vormen een essentieel ingrediënt in het genieten, want juist in de puurheid van de mensen en de natuur in vinden wij onze zelfverwerkelijking.

Lees verder op NRC