Eén blik op de electorale kaart van 9 juni volstaat om te begrijpen waarom CDA-leider Verhagen zich in de armen van Wilders heeft gestort. Het was pure overlevingsdrift, sinds de PVV-meeuw boven Brabant en Limburg vliegt. 21CDA-zetels is een historisch dieptepunt. De ‘partij die tegenstellingen overbrugt’ (Klink) is verpulverd of door stasis verwoest. Het is nu noord tegen zuid, Den Haag tegen provincie, mastodonten tegen jongeren, rooms tegen gereformeerd, multiculti tegen islamkritiek.

Wordt dit vandaag het CDA-congres dat niet zozeer de deelname aan het kabinet Rutte alswel de christen-democratische ondergang bezegelt? De dood van de christen-democratie is al veel te vaak voorspeld. Maar dit keer lijkt het menens.

De aanleiding is uiteraard die vernietigende uitslag. Daaraan vooraf gaat het technocratische regime van Balkenende, die allang niet meer bereikbaar was en zich omringde met een klein kringetje getrouwen. De nare omgangsvormen waarmee tegenkantende partijgenoten nu kennismaken, waren al eerder bekend bij de vroegere coalitiegenoten en de media.

Balkenende was een langdurig incident. Daaronder ligt de longue durée van de christen-democratische neergang. Grote christelijke partijen hebben overal in Europa enorme klappen gekregen. In het geseculariseerde Frankrijk al in de jaren vijftig, in Italië werd de Democrazia Cristiana in 1992 weggevaagd, in Oostenrijk, Zwitserland en zelfs Duitsland gaat het slecht.

In Nederland zou je kunnen spreken van een uitgestelde dood. In 1994 moest het CDA net als nu een halvering incasseren. Maar ook de PvdA kreeg toentertijd grote klappen. Bolkestein brak door met de VVD, en het verkiezingsthema was ook toen immigratie. De politicologen Aarts en Thomassen dateren het tastbare eind van de verzuiling in dat jaar, mensen gingen ‘eindelijk kiezen’ volgens hun eigen voorkeur.

Daarna is het CDA lang onder de radar doorgevlogen. Eerst ging alle aandacht uit naar Paars en waren de christen-democraten stilletjes aan het ‘herbronnen’. Vervolgens kon Balkenende op kousevoeten naar de macht sluipen, terwijl de media gebiologeerd waren door Fortuyn en het falen van links. 

Lees verder in de Volkskrant