De kunstenwereld gordt zich aaneen aan voor het eerste verzet tegen het nieuwe kabinet. Begrijpelijk. Een vijfde tot een kwart van de kunstbegroting eraf, dat is nogal wat. Daarbij komt raar hakken  zoals het afschaffen van het Cultureel Jongeren Paspoort. Wat bezuinig je daar nou mee? Het gesnij in de uitvoerende kunsten lijkt wel de wraak van een regering uit de provincie op de kosmopolieten in Amsterdam.

Maar verontwaardiging alleen is niet genoeg. Die agressie tegen de kunst komt ergens vandaan. Dat schreef Thije Adams, voormalig topambtenaar bij OCW vorige week in NRC Handelsblad. Zijn boodschap is niet welkom. De kunsten hebben zich de afgelopen decennia van het publiek afgekeerd. Voorheen waren er vrienden, tientjesleden, abonnees en begunstigers van toneelgezelschappen, orkesten, musea. Dat stelsel is eigenlijk verdwenen. Tegenwoordig richt de kunst zich vooral tot de geldschieter: de staat.

Die mag zich evenwel niet met de inhoud bemoeien, volgens het mooie afzijdigheidsbeginsel van Thorbecke. Het gevolg is dat de kunst vooral voor kunstenaars wordt bedreven en door kunstenaars wordt beoordeeld – wat de socioloog A. de Swaan ooit typeerde als kunstkunst. Het publiek is uit het zicht verdwenen en afgehaakt. Dat maakt, aldus Thije Adams, ‘onverschillige buitenstaanders’ tot ‘rancuneuze buitenstaanders’. En ‘als de overheid dan nog de Burger negeert, dan stemt die onmiddellijk op Geert’.

Nu kun je voor de geertstemmer je neus ophalen, en die neiging lijkt mij bij de boze kunstenaars groot. Maar, zegt Thije Adams, er is ook een toegewijd publiek dat zich in de steek gelaten voelt door een sector die aan zichzelf genoeg heeft. Als dat gebeurt, en dat is gebeurd, dan brokkelt de motivatie om te blijven betalen onherroepelijk af. Lange tijd was de overheid onzeker genoeg om zonder al te veel tegenstribbelen de portemonnee te trekken. Nu is de pot leeg en komen, Geert of geen Geert, de lastige vragen. Au zeggen alleen helpt niet meer.

Precies dezelfde gang van zaken zie je elders in de gesubsidieerde wereld, bijvoorbeeld in de ontwikkelingshulp. Voorheen onderhielden organisaties als Hivos en Novib banden met geëngageerde mensen die graag meehielpen aan een betere mensheid. Gaandeweg nam de overheid de betaling over, terwijl de zaakwaarnemers er goede dingen mee deden. Liefst ongestoord. De sector isoleert zich, was het oordeel van Peter van Lieshout van de WRR, die begin dit jaar een kritisch rapport publiceerde. ‘Een gesloten systeem met als beginsel: er moet meer geld komen.’ 

Lees verder in de Volkskrant