Gedurende decennia had Brazilië op zijn minst een ambivalente reputatie. Ira Levin kon er in 1976 nog de thriller The Boys from Brazil situeren, waarvan de plot gebaseerd was op Mengeles eugenetische experimenten. Vanuit Europa zag Brazilië eruit als een land van onmetelijk grootgrondbezit en in armoede vegeterende nakomelingen van slaven. Ergens in de ondoordringbare wildernis zwierven ook nog wat treurige indianenstammen, opgejaagd door houtkappers, veeboeren en hun kettingzagen. 

De krottenwijken van Rio vormden het decor van het opzwepende én gewelddadige carnaval, dat we leerden kennen door de film Orfeu Negro. Voor ingewijden was Brazilië natuurlijk eveneens het land van Claude Lévi-Strauss en de door Oscar Niemeyer ontworpen federale hoofdstad Brasília (door de beroemdste schrijfster van het land, Clarice Lispector, bestempeld als „een gevangenis in de open lucht”).

Maar die beelden zijn langzaam naar de achtergrond geschoven. Vandaag is Brazilië een van de vier opkomende grootmachten, samen aangeduid als de BRIC, naast China, India en Rusland.

Toch wordt, in vergelijking met China en India, aanzienlijk minder vaak de lof gezongen van Brazilië, al zijn alle drie relatief ongeschonden uit de financiële crisis gekomen. Toegegeven, met zijn bijna 200 miljoen inwoners en een jaarlijkse economische groei van 5 tot 7 procent valt Brazilië in het niet bij die twee reuzen. Maar het binnenhalen van twee prestigieuze evenementen, het WK-voetbal in 2014 en de Olympische Spelen in 2016, zijn symbool voor de omslag in de internationale opinie. Brazilië is aangekomen op het wereldtoneel, en zal daar blijven, met topdiplomaten die in mijn ervaring, bijvoorbeeld bij het verdrag over biodiversiteit of het klimaat, weergaloze onderhandelaars zijn.

Zulk zelfbewustzijn moet ons niet verbazen in een land dat keurig zijn schulden aan het IMF heeft afbetaald, de inflatie (die op een gegeven moment meer dan 1000 procent bedroeg) heeft teruggedrongen en nu een stabiel groeiende middenklasse kent (en daarmee binnenlandse markt). Brazilië is een factor van betekenis voor Afrika, door zijn investeringen in de voormalige Portugese koloniën, in Azië door zijn export van veevoer en in Zuid-Amerika door zijn grootte en stabiele politieke systeem.

In veel opzichten is Brazilië het zondagskind onder de voormalige ontwikkelingslanden, of het nu gaat om het percentage vruchtbare bodems, het gunstige klimaat en de veelheid aan grondstoffen (niet te vergeten de pas ontdekte olie voor de kust), of de steeds beter opgeleide bevolking en de innovatiedrang. Al in de jaren zeventig begon het land met biobrandstoffen uit cassave en suikerriet en heeft daarvan nu een leidende industrie gemaakt. Ook op het gebied van milieubescherming in het Amazonegebied is vooruitgang geboekt. Het beeld dat Brazilië zijn bossen eenvoudig prijsgeeft aan de meest biedende investeerder en lukraak snelwegen aanlegt, is echt achterhaald. Het beschikt over een geavanceerd satellietsysteem om in real time de ontbossing te monitoren.

Lees verder in NRC