vrijdag 10 februari 2012
voorpagina politiek economie samenleving media wetenschap opinie boeken cultuur
minder lezen, meer weten

Henk Steenhuis
Jacques van Doorn wist het beter
zaterdag 5 september 2009
Categorie: HET BLOG

Deze week sprak ik een geleerde landgenoot, hoogleraar aan de oudste universiteit van het land, en we kregen het over Jacques van Doorn, de bekende socioloog en publicist die in 2008 overleed. 

Hij wilde me graag nog eens laten weten - het was niet voor het eerst - dat Van Doorn er in het islam-debat behoorlijk naast had gezeten. 

Ja islamdebat, zo zou je de al jaren slepende discussie kunnen noemen in dag- en weekbladen over de manier waarop Nederlanders en immigranten uit Turkije en Marokko met elkaar dienen om te gaan. Als ik me niet vergis, is het een beetje gedaan met dat islamdebat, vast omdat de luidruchtige Geert Wilders de rest tot figurant heeft gemaakt. 

Ikzelf kon de stelling over Van Doorn niet onderschrijven, integendeel, ik denk juist dat hij de meest prominente positie in dat debat heeft ingenomen. 

Van Doorn schreef in zijn columns in NRC Handelsblad en HP/De Tijd sinds jaar en dag over de nadelen van immigratie. Dat deed hij al toen bijna niemand dat durfde, omdat het taboe was. 

Twee jaren geleden werd hij over dit onderwerp beschimpt door Leon de Winter - inmiddels radicaal anti-islam - die begin jaren 90 nog een boekje had geschreven over de zegeningen van de multi-culturele samenleving. Waar De Winter haarscherp aanvoelde wat op enig moment de gangbare opinie was - en hij was niet de enige - daar schreef Van Doorn wat hij dacht, zonder zich te bekommeren om de gunst van het publiek. 

Hij had wel degelijk oog voor de nadelen van massale immigratie, maar was ook gehecht aan de burgervrede. Dat klinkt een beetje soft en je hebt denkers die - zolang ze tenminste achter hun schrijftafel zitten - graag ten strijde trekken tegen mensen die hen dwarszitten. Meer dan eens zijn intellectuelen in de ban van ideeen en achten ze de praktijk des levens daaraan ondergeschikt. Van Doorn vreesde echter een burgeroorlog als Nederlanders en moslims elkaar steeds opnieuw de waarheid zouden zeggen en pleitte voor een zekere terughoudendheid. En voor fatsoen, wat betekent dat je niet altijd hoeft te zeggen wat je denkt. 

Van iemand als Ayaan Hirsi Ali moest hij dan ook helemaal niets hebben en dat was enkele jaren geleden voor een Nederlandse columnist van het mannelijke geslacht vrij bijzonder. 

Hirsi Ali had iets wat hij verfoeide: moslims achterlijk noemen en waar mogelijk beledigen onder verwijzing naar de vrijheid van meningsuiting. Hij vond het onaanvaardbaar dat een politicus zo van leer trok tegen een minderheid en dat had hij goed gezien. Dat hij Hirsi Ali geen groot licht vond - dit in tegenstelling tot de cercle die haar de hemel inprees en intussen haar artikelen en toespraken schreef - pleitte sowieso voor zijn opmerkingsgave. 

Was Van Doorn dan zo conservatief dat hij de vrijheid van meningsuiting wilde uitbannen? 

Nee, maar hij was te fatsoenlijk, en ook te wijs, om toe te juichen dat mensen keer op keer om hun godsdienst worden beschimpt. Je kunt niet straffeloos een grote minderheid uitschelden om wat deze gelooft. 

Tevergeefs verwees hij wel eens naar het bewind in Nederlandsch-Indie. Daar speelde ons land de baas over een enorme moslimbevolking, maar werd de beheersing betracht om meningsverschillen over godsdienst breeduit te meten. Wat onvermijdelijk tot tweespalt leidt, kan beter zo weinig mogelijk besproken worden. Maar wat Nederlandse bestuurders ver van huis een eeuwlang met succes was gelukt, kon de creme der Nederlandse intellectuelen in de 21 eeuw niet opbrengen. 

Jacques van Doorn was niet alleen oorspronkelijk en onverschrokken en intelligent, maar ook wijs. Het ging hem, behalve om ideeen, ook om de praktijk van het leven. Dat lijkt u heel gewoon? Het is onder intellectuelen zeldzamer dan u denkt.

  < 
    
 > 

Meer berichten:

Reacties (11)
Indische Lessen is beslist een interessant boek, maar als hij dan de conclusie trekt dat al die import ons land culureel vijftig jaar terug geworpen heeft, en dat ongevraagd door, wellicht de meerderheid van, de bevolking, dan is hij te laf om daar consequenties aan te verbinden.

Ik vind het nou niet van slimheid getuigen om Nederlandsch Indië te vergelijken met Nederland. Nederlandsch Indië is steeds bruut bezet geweest, en om dan van succes te spreken maakt de zaak er ook al niet beter op. Uw argumentatie rammelt als een skelet in zwaar weer!

Ondanks wat wijze woorden ben ik geen fan van J van Doorn, en naar nu blijkt, ook niet van H Steenhuis.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: jip gulzen

Godsdienst?! De zondagochtend biedt galgenhumor. Tijd voor een boswandeling.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Maarten

Jacques van Doorn - ik heb het plezier gehad een gastcollege van hem te volgen en las hem altijd - is iemand die we in dit barre tijdsgewricht ernstig missen, al was het alleen maar vanwege zijn brede kennis. Kort voor zijn dood schreef hij een aantal artikelen - ondermeer in NRC/Handelsblad - waarin hij voor zijn doen ongewoon scherp de vloer aanveegde met wat hij zag als riskante ,,aandachttrekkers'' als Hirsi Ali en die arme Iraanse jongen, van wie me de naam al weer een tijdje is ontschoten,maar die nog eens een keer is afgetuigd op straat en voor de PvdA, waar ze bij god niet wisten wat ze met hem aanmoesten, in de gemeenteraad van Voorburg zat. Ja, precies, die!
Ik heb me toen wel eens over Van Doorn verbaasd (to put it mildly), al zijn toon en betoogtrant, wanneer je hem terugleest, een wonder van nuance, terughoudendheid en brede argumentatie vergeleken bij wat je leest en hoort in het Wilders-tijdperk. Daar had Van Doorn denk ik sterk van opgekeken of juist niet.... Ik had hem er graag over gelezen!
Blijft - wat Henk Steenhuis volgens mijj ook wil zeggen - het grotere gelijk, los van hypes en actualiteit, van Jacques van Doorn: je kunt niet eindeloos en soms wel erg selectief een deel van je samenleving teentje-voor-voetje-voor-beentje blijven amputeren zonder gevolgen voor die maatschappij als geheel. Aan de andere kant: niet alleen het debat is tegelijk scherper en botter geworden, ook de problemen met een deel van de niet-westerse immigranten (van Marokkaanse rot-jochies tot Somalische flessentrekkers) hebben zich toegespitst. Kijk en daarom is het zo jammer dat we Jacques van Doorn niet meer kunnen horen. Hij had die benauwende discussie ongetwijfeld lucht gegeven! Voor zijn toon en taal: lees het onlangs verschenen 'Nederlandse Democratie, historische en sociologische waarnemingen' (Mets en Schilt) eens door, waarin een aantal van zijn beste stukken is verzameld. En begin halverwege eens niet meteen te krijsen over de laatste inzichten van ,,Geert'' (verdorie, die blijkt Indische smetjes te hebben,lees ik, wetenschappelijk geweldig onderbouwd, in De Groene en dat verklaart alles, inclusief zijn stuurloze kapsel!) of de intellectuele balans van professor doctor Nieuwkerk van De Wereld Draait Door en zijn collegaatjes van de nationale roeptoeter, hoewel ik - in een ooghoek - zag dat ook Gordon zo zijn welomschreven opvattingen heeft.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Bob Lagaaij

Prof. J.A.A. van Doorn had zeker zo zijn heldere momenten, maar van Nederland een Nederlands-Indië willen maken, is daar niet een van. Wat je dan eigenlijk zegt, is dat Nederland een kolonie is geworden waar inlanders (autochtonen) en kolonisten (allochtonen) door een boven hen gestelde bestuurlijke elite van ambtenaren, beiden in gelijke mate moeten worden onderdrukt, onder het motto 'de liefe vrede bewaren'. Dan vecht ik het liever uit, zoals de Indonesiërs uiteindelijk ook hebben gedaan.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Ruis

Nee, Van Doorn betoogde dat Nederland in Indie veel ervaring had opgedaan als het gaat om vreedzame coexistentie met moslims; en dat deze kennis heden ten dage ongebruikt blijft.
Kolonialisme en vrijheidsstrijd zijn weer heel andere onderwerpen
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: steenhuis

Nederlandse ervaring is nogal een vaag begrip in deze. De koloniale ambtenaren die deze ervaring hebben opgedaan, zijn grotendeels overleden. Daarmee is ook die kennis of handigheid grotendeels verloren gegaan. De beroemde Arabist prof. C. Snouck Hurgronje heeft er veel over geschreven, maar die is bepaald niet zachtzinnig t.o.v. moslims, ook al bekeerde hij zichzelf ertoe. Hij had een broertje dood aan de politieke aspecten van islam .

Verder was islam in Indië niet de vreemde eend in de bijt, maar waren de Nederlanders dat. Islam was veruit de meest dominante religie. De uitgangspositie was dus totaal anders. En zelfs dan bleven (geweldadige) religieuze conflicten niet uit (zoals de Atjeh-oorlog die religieus (jihad) geinspireerd was). Met die vreedzame coexistentie viel het dus reuze tegen.

En dan hebben we het nog niet eens over de verschillen in cultuur en volksaard tussen de Indonesische volken enerzijds en Ararbieren en Turken anderzijds. De Aziatische islam is beduidend anders en rekkelijker dan de Arabische. En met die laatste hebben we in Nederland anno nu toch vooral de meeste problemen.

Vooralsnog blijf ik het dus een slecht idee vinden.

(liefe is uiteraard lieve vrede in mijn vorige posting)
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Ruis

Als de Nederlandse overheid al die inmiddels tientallen jaren eens consequent was geweest en godsdienst nadrukkelijk als privezaak had beschouwd (en ernaar gehandeld) zaten we nu niet met die oneetbare pan spaghetti die ,,multiculturele samenleving'' is gaan heten. Maar ja,wie had hier de laicite a la Neerlandaise moeten handhaven? De Nederlandse politiek - en dus het bestuur - is doordrenkt van religieuze opvattingen en gebruiken. 't Begint er al mee dat ons niet-gekozen staatshoofd via een kromme zinsconstructie te kennen geeft dat ze op de knietjes gaat om de zegen van het opperwezen af te smeken over het regeringsbeleid. En 't gaat verder via curieuze constructies als de vrijheid van onderwijs, waarbij ook de bijzondere school evenredig uit de belastingopbrengst wordt betaald, zondagssluiting van complete stadscentra, religieus geinspireerde en naar zuil verdeelde omroepen, etc.etc. Allemaal onheldere wetgeving, die net zoveel met de scheiding van kerk en staat te maken heeft als de - wat een overwinnming! - pas enkele jaren geleden afgeschafte portvrijheid voor kerkgenootschappen.
We waren al een heel eind als we Gandhi hadden begrepen: ,,God has no religion''. En dan verder enzovoort.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Bob Lagaaij

Beste Henk Steenhuis,
Dank je wel voor het in herinnering roepen van Jacques van Doorn. Ik was een groot liefhebber van zijn wijze van betogen; precies zoals je beschrijft. Fatsoen is tegenwoordig helaas vaak ver te zoeken. Overigens schreef hij de laatste jaren (nadat hij als columnist bij NRC Handelsblad was weggebonjourd, wat overigens ook voor hem sprak) elke zaterdag ook een column in Trouw. Een echte opvolger voor hem hebben ze daar nog niet kunnen vinden.
Met vriendelijke groet,
Michel Gastkemper
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Michel Gastkemper ()

@Michel. Het pleitte inderdaad voor Trouw om Van Doorn tot de kolommen toe te laten, na de stupide ingreep van (wijlen, als journalistieke bobo dan toch) Ben Knapen, die als hoofdredacteur van NRC/Handelsblad excuses aanbood voor een column van Van Doorn, waarin hij had verwezen naar de joodse invloed, zeg maar: lobby, in ondermeer de Amerikaanse media en daarmee het overheidsbeleid van de VS ten aanzien van bondgenoot Israel:,,de staart die met de hond kwispelt''. Koudwatervrees om van ,,anti-semitisme'' beschuldigd te worden dreef Lux & Libertas tot een beschamende en weinig liberale vlucht naar voren, die Van Doorn uiteraard niet op zich liet zitten, waarna - ik meen - ,,in onderling overleg'' - zijn medewerking voor jaren werd beeindigd.
Uit Trouw herinner ik me als een van zijn''proefstukken'', zoals Vlamingen dat noemen, een schitterende analyse van die paar kilo's Srebrenicarapport van het NIOD. Inclusief tegenspraken, gebrek aan bronnen, elkaar tegensprekende bronnen etc. Met tientallen dodelijk preciese voetnoten. Smullen! Kijk, over zo'n man hebben we 't.
Geplaatst op: zondag 6 september 2009 | Door: Bob Lagaaij

Ik zal me dhr van J.J. Doorn in weerwil van de hem toegezongen wijsheid blijven herinneren als een selectief wegkijkende columnist, ongeacht wat hij voor de sociologie heeft betekend. Zijn meebuigen om der wille van de lieve vrede inzake dramdwang vanuit de islamitische gemeenschap hebben m.i. een klimaat voor buurman's gek en en weg naar de hel geplaveid. Hj zal vast goede voornemens hebben gehad...
Geplaatst op: dinsdag 15 september 2009 | Door: Sjun Demartelaere

Interessante man. En idd het soort beschouwing waar we vandaag de dag naar snakken.
Tussen de rellerigheid, hyperigheid, de schreeuw- en scoorpolitiek is deze enigszins bezadigde man met zijn historische besef en idd wijze oordeel een verademing.
Ongetwijfeld zijn er best opvolgers voor deze man, alleen zij vinden weinig resonantie meer, vrees ik.
Geplaatst op: woensdag 16 september 2009 | Door: Adriaan



Reageren

Om te kunnen reageren moet u zich eerst hier registeren.
Reacties die niet voldoen aan de huisregels worden verwijderd.

Wachtwoord   

Vink aan als u niet wilt dat uw emailadres gepubliceerd wordt

Jean-Pierre Geelen
Is er opvang voor de slachtoffers Jeroen Snel en Tijs van den Brink vandaag?
Toch een momentje, om twee minuten over acht. De prachtig grijze Wiebe Wieling, voor minstens achttien microfoons in [...]

Marcel Hulspas
Help de PVV lekker scoren!
Raak! Een puntje voor Geert! Wat zal hij hebben genoten! Een pracht van een boze reactie, in de NRC van dinsdag. Van [...]

Steven Pont
Talentenjacht
Wist u dat tegenwoordig ieder kind een talent heeft? U moet misschien even zoeken, maar ieder kind heeft er echt [...]

Peter Middendorp
Bosman is geen kleintje, zijn onderarmen zijn gevaarlijk dik
In de dooie hoek van een rij hoge huizen aan het einde van een Roermondse laan bevindt zich't Kepels Winkelke van [...]

Marcel Hulspas
Gaat Geert de euro inzetten?
Met de SP aan de macht wordt Nederland 'Europeser'. Het was een van de merkwaardigste uitspraken van Geert over de SP, [...]

Jean-Pierre Geelen
Mannen denken bij vorst aan schaatsen, kerels aan de koningin
'Gaat het nog gebeuren, Marc?', vroeg Albert Verlinde in RTL Boulevard aan royaltyjournalist Marc van der Linden. Marc [...]
Tip en volg ons!
VoorpaginaArchiefOver onsContactAdverteren Huisregels RSS-FeedPDAIPhone
Laatste wijziging: Fri, 10 Feb 2012 14:55:39 +0100 (Fri, 10 Feb 2012 13:55:39 GMT)
Pagina gegenereerd: Fri, 10 Feb 2012 14:55:39 +0100 (Fri, 10 Feb 2012 13:55:39 GMT) 
Procestijd pagina: 0.296 sec.