We houden onszelf constant voor de gek

Volgens Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is het oppoetsen van ons zelfbeeld een universeel menselijke neiging, die vrijwel geheel onbewust verloopt. We houden onszelf – onbewust – constant voor de gek, maar als we dit niet zouden doen, zouden we ten prooi vallen aan eeuwige zelftwijfel. Dan zouden we niks meer durven, uit angst om niet gezien, gewaardeerd en erkend te worden.

Menselijke gebreken voor gevorderden
, een bundeling van 66 columns die eerder in Psychologie Magazine en Intermediair verschenen, gaat over zwaktes en onhebbelijke neigingen, zoals negatieve kritiek negeren, je talent overschatten of betweterigheid. Maar ook over pseudo-intimiteit, leedvermaak en slachtoffergedrag. Vonk haalt voorbeelden uit alledaagse ervaringen, meestal uit de werk- of relatiesfeer, soms uit de media of de politiek, en legt haarfijn uit hoe het ons lukt uiteindelijk dik tevreden te zijn met onszelf.

De meeste mensen zijn met zichzelf bezig. Dat geldt voor de onzekere twijfelaar evengoed als voor de zelfverzekerde narcist. Als je jezelf constant afvraagt of je het wel goed doet, is dat ook een vorm van narcisme: verborgen narcisme. De moraal: de meeste dingen die mensen doen, hebben niets met jou te maken. Je hoeft dus niet te piekeren, je kunt ontspannen en gewoon doen wat je leuk vindt.

Kennen we onszelf dan zo slecht? Ja, stelt Vonk, we zijn vreemden voor onszelf. Veel van onze waarnemingen en handelingen zijn gedelegeerd naar het onbewuste. We hebben nauwelijks zicht op onze drijfveren, ook al denken we van wel. We weten welke films we mooi vinden, met welke collega’s we willen samenwerken, maar we hebben geen idee waarom. Wil je jezelf echt leren kennen, kijk dan naar je gedrag en let niet op je bedoelingen en afwegingen. ‘Juist via de buitenkant kun je jezelf leren kennen, omdat je dan niet wordt misleid door bedenksels die je er achteraf bij verzint’.

Roos Vonk onderbouwt haar columns met resultaten van wetenschappelijk onderzoek, zonder daarbij in jargon te vervallen. Uit de 66 stukjes rijst het beeld op van de gedreven wetenschapper die de academische psychologie naar de mensen wil brengen, maar ook van de vrouw die een hartgrondige afkeer heeft van betweterige politici en een grote liefde voor dieren. Maar bovenal toont ze nuchter en genuanceerd tegenwicht tegen de tijdgeest, waarin narcisme en emoties de rationaliteit vertroebelen.

Menselijke gebreken voor gevorderden
Roos Vonk
€ 18,95
Scriptum
ISBN 9789055948185

Bron(nen):   de Volkskrant  Roos Vonk