De kerken waren laf in de oorlog

De kerken waren in de oorlog niet bezig met verzet of een moreel appel, maar vooral  met de handhaving van hun eigen positie. De morele boodschap werd daarbij dikwijls aangepast aan de nukken en grillen van Hitler, Stalin en Mussolini.

Dat schrijft historicus Jan Bank in ‘God in de oorlog’, een overzichtswerk over de rol van alle Europese kerken in de periode 1939 tot 1945. Trouw brengt vandaag een voorproefje van het boek.

Vaak krijgen gereformeerden een verzetsrol toegedicht. Bank relativeert deze heldenrol. Hij vlakt nergens uit dat individuele gereformeerden verzetsdaden pleegden, bijvoorbeeld de makers van bladen als Trouw en Vrij Nederland, maar over de houding van de gereformeerde kerken is de historicus stukken minder lovend.

Belangrijke oorzaak daarvan was H.H. Kuyper, de invloedrijke zoon van de oprichter van de gereformeerde zuil Abraham Kuyper. “Het naziregime kon aanspraak maken op de gehoorzaamheid van het Nederlandse volk, omdat er in de zomer van 1940 geen sprake was van tiranniek optreden”, schrijft Bank over de opvatting van Kuyper. Deze deutschfreundliche positie voorkwam dat de kerk zich op landelijk niveau uitsprak tegen de nazi’s, iets dat de Nederlandse Hervormde Kerk wel deed.

119 Reacties Doe mee met de discussie →


  1. koelekikker

    Kerken zijn heden ten daags ook met eigen moreel bezig.

    • Albert Bakker

      Religie kan zich heel gemakkelijk aanpassen aan vrijwel alles. Maar niet bij alles even gemakkelijk. Zo heeft het beduidend meer moeite om te gaan met evolutietheorie dan met nazisme, is het adopteren van geïnstitutionaliseerde slavernij stukken makkelijker als homo’s die met elkaar trouwen etc.

      (in antwoord op koelekikker)
      • Stick

        En wat zegt Gods woord hier nou over, ooh nee Gods woord is natuurlijk geen leidraad meer voor de wereld het is de mens zelf die zichzelf tot god verheft..

        (in antwoord op Albert Bakker)
        • Albert Bakker

          Het is de mens die “Gods woord” heeft opgeschreven met de kennis van toen. Die kennis is nu groter en onze moraal is intussen sterk verbeterd. In tegenstelling tot de schrijvers van de teksten die in de kanon zijn opgenomen vinden we bijvoorbeeld het houden van slaven niet acceptabel meer en christenen weten tegenwoordig heel best hoeveel van “Gods woord” je moet verdraaien om iets sociaal wenselijks te maken van wat “God” over homoseksualiteit te melden heeft.
          En we denken tegenwoordig ook niet meer dat Lot een “rechtvaardigen man” (2 Petrus 2:8) was omdat hij zijn eigen dochters liet verkrachten en later incest met hen pleegde.

          Wij mensen – inclusief gelovigen – bepalen boven een bepaald basaal niveau ingegeven door evolutionaire wetmatigheden – zelf wat het goede en wat het kwade is en onze ideeën daarover toetsen wij voortdurend aan de werkelijkheid.

          Mensen verheffen zich niet tot de goden die ze in het verleden hebben verzonnen, mensen vervullen hun potentie en de oude verzinsels staan daarbij meer en meer in de weg, mochten ze ooit al eens van nut zijn geweest.

          (in antwoord op Stick)
          • Sjaak

            en later incest met hen pleegde…

            Of zij met hem?

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Okay, dat is inderdaad wat het OT verhaal meldt. Dat zal het zijn wat hem rechtvaardig maakte dan? Laten we dat dingetje met zijn dochters laten verkrachten maar even vergeten dan. Detail.

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            Gek genoeg staat het toch vermeld en doet men kennelijk geen moeite de zaken toe te dekken.

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Sterker men heeft dat verhaal van Lot met opzet verzonnen als een les in ethiek. Het hele verhaal geeft allerlei morele lessen. Het is alleen geen moraal waar een moderne mens zich meer in herkent. Onze morele waardeoordelen en prioriteitenstelling is voor iemand uit de tijd waarin de teksten van de Bijbel zijn verzonnen niet herkenbaar, niet eens begrijpelijk, net zomin als andersom. Vandaar dat ook gelovigen hun eigentijdse morele oordelen superponeren over dergelijke oude teksten en aldus ontstane ongerijmdheden moeten negeren of er allerlei verklaringen voor moeten verzinnen.

            Daar zijn theologische discussies voor. Uitermate oninteressant als je het mij vraagt.

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            …men heeft dat verhaal van Lot met opzet verzonnen…

            Daar verschillen de meningen over beste Albert.

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Ja dat heb je vaker met meningen..

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            Dat zijn inderdaad theologische discussies. Naar mijn mening is dat uitermate oninteressant.

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Agreed.

            (in antwoord op Sjaak)
          • Stick

            @albert;Het is alleen geen moraal waarin een moderne mens zich meer in herkent.

            Dat komt omdat God niet meer als leidraad wordt gezien maar de mens zichzelf als god beschouwd..

            (in antwoord op Albert Bakker)
    • Wihmstra

      Bedoel je moreel of moraal?

      (in antwoord op koelekikker)
      • koelekikker

        Je ziet toch wat er staat?

        (in antwoord op Wihmstra)
        • Wihmstra

          Ja, maar zo zonder duiding of beargumentering zegt je uitspraak niet zoveel. Daarom vroeg ik me onder andere af of je soms een vergissing in je woordkeuze hebt gemaakt. Bovendien wordt het woord ‘moraal’ veel vaker in verband met kerken gebruikt dan het woord ‘moreel’. Vandaar de vraag.

          (in antwoord op koelekikker)
          • koelekikker

            Kerken waren laf in de oorlog,moraal van het verhaal “waren” klopt niet.

            (in antwoord op Wihmstra)
          • bladvoormijnmond

            ??? Wat is dat nou weer 🙂

            (in antwoord op koelekikker)
          • Sjaak

            Ik vond nazi-Duitsland vooral erg laf. Miljoenen onschuldige burgers vermoorden, dat is de ultieme lafheid.

            (in antwoord op koelekikker)
          • Stick

            Wat dacht je van Rusland die hebben er ook een potje van gemaakt daar waren de Duitsers nog lieverdjes bij…

            (in antwoord op Sjaak)
          • witje

            ik ben toch benieuwd hoe sjaak en stick hier over dit onderwerp denken

            (in antwoord op Wihmstra)
          • Wihmstra

            In ieder geval allebei hetzelfde… 😉

            (in antwoord op witje)
  2. Paulraw

    “Het naziregime kon aanspraak maken op de gehoorzaamheid van het
    Nederlandse volk, omdat er in de zomer van 1940 geen sprake was van
    tiranniek optreden”

    Nee ,vraag ze dat in Rotterdam.

  3. Grietver

    Dit is al lang(er) bekend: De gerformeerde elite was laf en hield zich liever bezig met leergeschillen. De gereformeerde kerkleden en gewone dominees waren daarentegen ruim vertegenwoordigd in het verzet.
    De elite van de rooms katholieke en hervormde kerken zijn altijd vrij duidelijk geweest in hun afkeur.

    • Wihmstra

      In 1944, nota bene het zwaarste jaar van de oorlog, was er de Vrijmaking. Alsof men niks anders aan het hoofd had in die dagen. Maarten ‘t Hart is doende er een boek over te schrijven.

      (in antwoord op Grietver)
  4. Uitgeprocedeerde PVV'er

    Daarom geloof ik ook in Satan, dat is een toffe peer die wel om anderen geeft.

    • Albert Bakker

      Wel, ik vind het satanisme tamelijk belachelijk, maar het is wel met afstand de minst gewelddadige religie die er bestaat.

      (in antwoord op Uitgeprocedeerde PVV'er)
      • Stick

        Niet voor de eeuwigheid hoor..

        (in antwoord op Albert Bakker)
        • Albert Bakker

          Ik denk dat we er aardig zeker van kunnen zijn dat ze op het gebied van dodental, het martelen tot het levend verbranden en alle andere veroorzaakte ellende, groot en klein, het christendom tot in alle eeuwigheid nooit zullen benaderen.

          En als ze met dit tempo doorgaan met 0 slachtoffers per 49 jaar en 0 terecht gestelde wetenschappers voor het verkondigen van ideeën tegen officiële dogma, wordt hem dat ook niet.

          (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Je bent ziende blind Albert..
            Kijk eens in Irak dat is puur satanisch wat daar gebeurd en dat is nog maar het begin..

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Er zijn vrij weinig satanisten daar. Er zijn wel veel vrome moslims. Kinders van Abraham.

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Ik zeg, het is satanisch wat daar gebeurd dat is wat anders dan dat ik zeg dat daar satanisten zitten.

            (in antwoord op Albert Bakker)
          • Albert Bakker

            Okay dan, Satanisten zijn niet satanisch, moslims zijn satanisch. Althans daar. Christenen zijn weer meer satanisch in Congo, Oeganda of in de Centraal Afrikaanse Republiek. Daar doen christenen ook nog aan kannibalisme en zoals het goede christenen betaamt heksenvervolgingen. Dus misschien toch ook weer niet zo satanisch.

            (in antwoord op Stick)
    • Sjaak

      Inderdaad, to hell with the devil!

      (in antwoord op Uitgeprocedeerde PVV'er)
      • witje

        hoe denkt jouw kerk over de homo’s?
        of nu weer geen antwoord en er om heen draaien

        (in antwoord op Sjaak)
        • Sjaak

          | | = 11 uur

          (in antwoord op witje)
        • Calhoun84

          Doe is niet zo moeilijk joh…. Dit is al de zoveelste keer dat je een uitspraak los wilt peuteren. Lees de Bijbel en je leest snel genoeg hoe christenen over homo’s denken. Christenen laten dat oordeel over aan God.

          (in antwoord op witje)
          • witje

            sjaak doet graag uitspraken over de islam, maar vergeet zijn eigen overtuiging die het zelfde denkbeeld heeft.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • Calhoun84

            Volgens mij is Sjaak Christen en laten christenen het oordeel over aan God. Binnen de extremistische variant van de islam worden ze van daken gegooid, onthoofd of levend verbrand. Nogal een verschil met de Bijbelse leer lijkt me….

            (in antwoord op witje)
          • Sjaak

            Het is je nu dus duidelijk dat witje en anderen hier graag over mede-reageerders discussiëren. In de volksmond noemt men dat trollen.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • witje

            het denkbeeld daar in tegen is het zelfde

            (in antwoord op Calhoun84)
          • Stick

            Hetzelfde schrijf je aan elkaar vast!!!

            (in antwoord op witje)
          • Wihmstra

            Dat is geen lospeuteren. Als je keer op keer geen antwoord krijgt mag je daar best op doorgaan.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • Calhoun84

            Niets daarvan, even hieronder wordt hij weer een homohater genoemd. En al was dat zo, laat hem lekker. Het gaat hier niet over homo’s en de islam, het gaat om de kerk in de oorlog.

            (in antwoord op Wihmstra)
          • Wihmstra

            Het is duidelijk dat je Sjaak nog niet zo goed kent. Je wordt vanzelf wel wijzer de komende tijd.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • Calhoun84

            Nee ik ken hem niet, net als 90% van de mensen die hier sinds een dag of twee reageert 😉

            Ik vind witje in ieder geval een zaag tot nu toe.

            (in antwoord op Wihmstra)
          • koelekikker

            Op de jouw welbekende zuigende manier,dat is ook de enige reden dat jij en witje op dit forum zitten,er komen daadwerkelijk geen zinnige woorden uit,wordt zelf ook eens een dappere kerel.

            (in antwoord op Wihmstra)
          • Sjaak

            Zuigers nemen alleen ze geven niets.

            (in antwoord op koelekikker)
          • Sjaak

            Dit is al de zoveelste keer dat je een uitspraak los wilt peuteren.

            Klopt en het wordt steeds een beetje beschamender. Uiteraard ga ik er niet op in want de vragen zijn niets anders dan het zuivere trollen en zuigen. Rechtstreeks afkomstig uit de trol- en zuigput. En je weet het Calhoun, wie de trol voedt moet z’n slijm vrezen.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • koelekikker

            Zijn handelsmerk…peuteren,meer zit er niet bij.

            (in antwoord op Calhoun84)
          • witje

            zolang jij de meningen van het hvmf haalt en zelf geen mening hebt, gewoon je mond houden

            (in antwoord op koelekikker)
          • Sjaak

            Overduidelijk Koele, óverduidelijk.

            (in antwoord op koelekikker)
    • Stick

      De satan gelooft ook in God en hij siddert en is verslagen op Golgotha en weet zijn toekomst

      (in antwoord op Uitgeprocedeerde PVV'er)
      • Uitgeprocedeerde PVV'er

        Ga weg met je christelijke propaganda mafkees. God heeft het allang niet meer voor het zeggen. Satan heeft het tegenwoordig voor het zeggen en er is geen ene malle moer dat jullie er aan kunnen doen hahaaha!!!!!!

        (in antwoord op Stick)
        • Stick

          Ga weg met je satanische propaganda, de Here Jezus heeft de satan overwonnen aan het kruis van Golgotha en de satan zal in een poel van vuur en zwavel eeuwig in de hel vertoeven dat is zijn toekmomst..

          (in antwoord op Uitgeprocedeerde PVV'er)
          • Uitgeprocedeerde PVV'er

            Wel gek laat z’n zoon nu aan het kruis sterven? Wat een sadist die god van jou.

            Zoiets zou Satan nooit doen want die geeft wel om andere mensen!!!!!

            (in antwoord op Stick)
  5. bladvoormijnmond

    Hieruit blijkt dat de onderzoeker niets van de protestantse kerken snapt.

    Romeinen 13:1-7;
    ” 1 Ieder mens moet zich onderwerpen aan de overheden, die boven hem staan. Want er is geen overheid dan door God en die er zijn, zijn door God gesteld.
    2 Wie zich dus tegen de overheid verzet, wederstaat de instelling Gods, en wie dit doen, zullen een oordeel over zich brengen.

    • Calhoun84

      Ja, alleen is het de brief aan de Romeinen en gaat het dus ook over de Romeinse overheid en niet over Nazi Duitsland.

      In het boek Handelingen lees je ook over de apostelen die het Evangelie verkondigen terwijl de overheid dit meerdere malen heeft verboden.

      (in antwoord op bladvoormijnmond)
      • Wihmstra

        Het gaat toch over ‘ieder mens’ en over ‘want er is geen overheid dan door God’? Er staat ook dat ‘alle overheden door God gesteld zijn’. Dat suggereert dat het niet alleen over de Romeinse overheid gaat.

        (in antwoord op Calhoun84)
  6. Peter Bakker

    Laten we wel wezen: het allergrootste deel van de Nederlandse bevolking was laf in de oorlog.

  7. Sjaak

    Jan Bank is dan ook geen uitgesproken specialist, hij is meer een allround historicus met een grote voorliefde voor contemporaine geschiedenis. Dat dan weer wel.

    • Wihmstra

      Zal ik de link naar je woorden even vermelden? Anders lijkt het net of je de man al jaren kent, terwijl je nog nooit van Jan Bank gehoord hebt. Dit soort dikdoenerij mag je wel achterwege laten.

      http://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/5460/jan-bank-allround-historicus-met-een-journalistieke-achtergrond.html

      (in antwoord op Sjaak)
      • Sjaak

        Voluit heet hij: Joannes Theodorus Maria.
        Mannen met meisjesnamen vind ik altijd link.

        (in antwoord op Wihmstra)
        • Wihmstra

          Goed zo, je hebt je reactie gauw veranderd. Dapper hoor.

          (in antwoord op Sjaak)
    • witje

      als goed christenen moet je weten dat dit vaker gebeurt in doopnamen, tenzij men homo’s haat

      (in antwoord op Sjaak)
      • Stick

        Jij haat christenen je bent net zo erg als de islam

        (in antwoord op witje)
        • witje

          ik haat niemand, heb alleen een hekel aan mensen die zich hypocriet voordoen

          (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Jawel Witje je kunt niet ontkennen, als ik je opmerkingen zo lees, dat je echt een bloedhekel hebt aan christenen

            (in antwoord op witje)
          • witje

            nee aan mensen die wat roepen over een ander en zelf geen haar beter zijn, maar dat moet jij als de beste weten, als alter ego van sjaak

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Zie je wel je hebt een hekel aan christenen

            (in antwoord op witje)
          • witje

            nee weer lees je niet goed.
            het over 1 kam scheren is alleen besteed aan rechts

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            En christenhater alleen voor Witje

            (in antwoord op witje)
          • witje

            daar hebben we sjaak ook

            (in antwoord op Stick)
          • Sjaak

            En een hekel aan christenen, net zoals AH een hekel had aan joden.

            (in antwoord op Stick)
          • witje

            je zal je reactie wel weer aanpassen maar je vergelijk is van een dermate laag niveau dat het niet is aan te geven

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            AH scheen ook een hekel te hebben aan Roma’s, zigeuners en bepaalde artistiekelingen.

            (in antwoord op witje)
          • witje

            iets waar jij achter staat? door het hier neer te kalken

            (in antwoord op Sjaak)
          • Stick

            Maar toch heb jij een hekel aan christenen en dat ontken je stelselmatig..

            (in antwoord op witje)
          • Sjaak

            Zacht uitgedrukt Stick, zeer zacht uitgedrukt.

            (in antwoord op Stick)
          • witje

            toch frappant dat jullie elke keer gelijk binnen komen en gelijk gaan slapen.

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Maar je blijft ontkennen dat je christenen haat je ontwijkt het geheel weer Witje

            (in antwoord op witje)
          • witje

            en stelselmatig de vragen niet beantwoord

            (in antwoord op Stick)
          • Sjaak

            Een christenhater Stick, dat heb je goed gezien.

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Een stelselmatige ontwijkende christenhater..

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            Een stalker!

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Ok christenstalker dan die stelselmatig christenen ontwijkt

            (in antwoord op Sjaak)
          • witje

            Geregistreerd op: ma 06 jul 2009, 20:25
            Woonplaats: Haarlem
            Re: Het zijn dit soort opmerkingen…
            Nieuw berichtdoor Stanley op za 21 maart 2015, 16:10

            Groot gelijk!

            Helaas heb ik een aantal ip-bans (VPN) dus kan ik (Sjaak) maar zelden reageren. [icon_frown.gif]

            Afbeelding

            Never, never, never give up…
            Avatar gebruiker
            Stanley
            Krijger 2e klasse

            Berichten: 200
            Geregistreerd op: di 06 mei 2014, 14:44
            Re: Het zijn dit soort opmerkingen…
            Nieuw berichtdoor otto op za 21 maart 2015, 16:36

            Stanley schreef:
            Groot gelijk!

            Helaas heb ik een aantal ip-bans (VPN) dus kan ik (Sjaak) maar zelden reageren. [icon_frown.gif]

            Afbeelding

            Hee, ouwe Fries, ik miste je al. [icon_wave_hand.gif]
            Wist je trouwens dat mijn oma van vaders kant Boersma heette? Roots lagen in Makkum. [static.gif]

            Link

            Avatar gebruiker
            otto
            Heldhaftige Krijger

            Berichten: 3771
            Geregistreerd op: ma 06 jul 2009, 20:25
            Woonplaats: Haarlem

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            Je plaat blijft hangen. Bovendien gaat het hier over vermeende laffe kerken tijdens WOII

            (in antwoord op witje)
          • witje

            de kerk waar jij toe behoort?

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            Nee de plaat, die bij jou blijft hangen.

            (in antwoord op witje)
          • witje

            de kerk waar jij toe behoort?.

            (in antwoord op Sjaak)
          • Stick

            Oh je haat ook de kerk?

            (in antwoord op witje)
          • witje

            zo snel als de reacties er staan staat de like er ook

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            En jij ontwijkt

            (in antwoord op witje)
          • koelekikker

            Uiteraard,hoort bij de christenhaat 😉

            (in antwoord op Stick)
          • Sjaak

            kerk- en christenhater.

            (in antwoord op koelekikker)
          • Stick

            Het 1 kan niet zonder het ander..(*-*)

            (in antwoord op koelekikker)
          • Sjaak

            Zuiger, kerk- en christenhater, trol en blank, ook wel een ander woord voor?

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            78 Toeren plaatje denk ik maar dan echt 60 jaar oud..

            (in antwoord op Sjaak)
          • Sjaak

            krt… krt…krt…

            (in antwoord op Stick)
          • Stick

            Pfrrrr diccchhh

            (in antwoord op Sjaak)
          • Jaap Aap

            JIj durft een ander te beschuldigen van “hangende plaat”?? Kijk je reacties eens na. Hoeveel zijn er niet hetzelfde hier bij dit onderwerp? Je komt niet verder dan “christenhater”.

            (in antwoord op Sjaak)
          • Jaap Aap

            @disqus_Ay9xt25lvY:disqus = mevr @disqus_K8kVe8MVEJ:disqus?

            (in antwoord op witje)
          • witje

            yep 1 en de zelfde persoon

            (in antwoord op Jaap Aap)
    • Jaap Aap

      Misschien je eerst even in verdiepen in de achtergrond voor je je eigen onbenul zo tentoon spreidt. Is onderdeel van onze cultuur waarvoor je meent op te komen.

      (in antwoord op Sjaak)
  8. harrr

    de duitsers waren ook geen lieverdjes hoor

  9. quikfit

    Gelovigen zijn ”enge” onbetrouwbare mensen….

    • Jaap Aap

      Hoppa daar gaan we weer. De ene generalisatie na de andere. Net zo ongenuanceerd als alle asielzoekers zijn uitvreter en gelukszoekers. Alle Afrikaners zijn lui en leven van dag tot dag. Moslims zijn terroristen. En alle Noren zijn massamoordenaars.

      (in antwoord op quikfit)

Reacties niet toegestaan