Waar moet de zorg bezuinigen? 1% van de patiënten kost 25% van het budget

Het lijkt een onmogelijke statistiek, maar het is een feit: slechts 1 procent van de Nederlandse patiënten is verantwoordelijk voor maar liefst 25 procent van het totale zorgbudget. Deze kleine groep kost jaarlijks meer dan 10 miljard euro – gemiddeld 56.000 euro per persoon. Ter vergelijking: dat is 25 keer zoveel als de gemiddelde Nederlander aan zorg kost.

Het gaat niet om mensen met één extreem dure aandoening. Volgens hoogleraar Patrick Jeurissen hebben deze patiënten gemiddeld vijf tot zes verschillende aandoeningen tegelijk. Daardoor worden ze behandeld door gemiddeld vier medisch specialisten, verspreid over twee tot drie verschillende ziekenhuizen. Het zijn vooral gebruikers van ziekenhuiszorg, verpleging en verzorging, en geestelijke gezondheidszorg (ggz).nationalezorggids+1

Een opvallend detail: 104 mensen uit deze groep kosten per persoon zelfs meer dan een half miljoen euro per jaar. Een groot deel van de zeer dure patiënten zijn in de laatste fase van hun leven. Er worden amper behandelingen geweigerd, omdat een patiënt er niet erg veel langer door zal leven.

De fragmentatie van zorg is het kernprobleem. Wanneer patiënten door meerdere specialisten in verschillende ziekenhuizen worden behandeld, ontstaat overlap, dubbel onderzoek en gebrekkige afstemming. Volgens Jeurissen is 10 procent besparing op termijn haalbaar – dat zou neerkomen op 1 miljard euro per jaar.

Het kabinet zet intussen in op andere bezuinigingen. De structurele kortingen op de langdurige zorg (Wlz) lopen op van 655 miljoen euro in 2026 tot 838 miljoen in 2029. Tegelijkertijd stelt het kabinet vanaf 2027 ook 600 miljoen euro extra beschikbaar voor de ouderenzorg.

In plaats van kaasschaafbezuinigingen zou de focus kunnen liggen op betere zorgcoördinatie voor patiënten met meerdere aandoeningen. Dat vraagt om casemanagers, gedeelde patiëntendossiers en minder versnippering tussen zorginstellingen. Niet bezuinigen op de duurste groep, maar bezuinigen door hen efficiënter te helpen – dát is de miljardenkans die vooralsnog onderbenut blijft.

En er is ook een principiële vraag. Er is te weinig geld om aan alle zorgvragen te blijven voldoen. Terughoudendheid in zorg die slechts weken of maanden toevoegt aan iemands leven zou kunnen helpen.