Hittegolf in Amsterdam: koelte is tijdelijk, nummer vier loert

Amsterdam haalt deze week even opgelucht adem. Na weken van tropische temperaturen schommelt het kwik maandag rond de aangename 23 graden, met een frisse noordwestenwind en af en toe een wolk. Maar wie denkt dat de zomer zijn scherpe randjes kwijt is, komt bedrogen uit: volgens weerdeskundigen is de koelte van korte duur en ligt eind juli alweer een vierde regionale hittegolf op de loer.

Het KNMI verwacht de komende dagen wisselend bewolkt en overwegend droog weer, met maxima die in de hoofdstad rond de 20 tot 23 graden blijven hangen. Voor Amsterdam zijn er op dit moment geen waarschuwingen. Dat is een verademing na de weken waarin het Nationaal Hitteplan van kracht was en de stad zuchtte onder aanhoudende warmte.

De rust is echter tijdelijk. Draait de wind eind juli naar het zuiden, dan kan de temperatuur in het zuiden van het land weer ruim boven de 30 graden uitkomen — en is een vierde hittegolf van dit jaar mogelijk. Ook de eerste helft van augustus belooft overwegend droog en zonnig te worden.

Juist in een stad als Amsterdam laat hitte zich extra voelen. Steen, asfalt en beton houden de warmte vast, waardoor het in stedelijk gebied zowel overdag als 's nachts enkele graden warmer is dan op het platteland. Die zogeheten plaknachten, waarin de temperatuur niet onder de 20 graden zakt, geven het lichaam nauwelijks kans om te herstellen.

Dat hitte geen onschuldig zomerongemak is, blijkt pijnlijk uit de sterftecijfers. Ook drie weken ná de hitteperiode van eind juni overleden er in Nederland fors meer mensen dan gebruikelijk. Bij elkaar gaat het om naar schatting 1.323 extra sterfgevallen, aldus cijfers van het RIVM. Het instituut spreekt van een "na-ijleffect": de tol van een hittegolf loopt door tot lang nadat de thermometer weer is gedaald.

De extra doden vallen niet gelijk verdeeld. Het zijn vooral 80-plussers en mensen met hart- en vaataandoeningen die het zwaarst worden getroffen. Voor Amsterdam ligt de "veilige" gemiddelde dagtemperatuur volgens onderzoekers rond de 17 à 18 graden. Zelfs 28 graden is nog geen probleem, maar boven de 30 graden nemen de risico's snel toe — en bij de laatste hittegolf werd in de hoofdstad zelfs 35 graden gemeten.

De adviezen blijven onverminderd gelden zodra de warmte terugkeert: drink voldoende, houd woningen koel door overdag gordijnen te sluiten en een ventilator of airco te gebruiken, en beperk lichamelijke inspanning tijdens de warmste uren. Zeker zo belangrijk is het om kwetsbare buren, familieleden en kennissen extra in de gaten te houden.

De hitte mag dan even uit Amsterdam verdwenen zijn, verdwenen is ze niet. De vraag is niet óf de warmte terugkeert, maar wanneer — en of de stad deze keer beter voorbereid is.