Wanneer die kop koffie 's ochtends je echt wakker maakt.

Wetenschappelijk bewezen: cafeïne maakt je alleen wakker bij slaaptekort. Na vier dagen werkt het niet meer. Dit moet je weten over je ochtendkoffie.

Vandaag is het Cafeïnedag, en voor miljoenen Nederlanders begint de dag met een vast ritueel: koffie. Nederland behoort tot de grootverbruikers van koffie wereldwijd – de gemiddelde Nederlander drinkt zo'n 3,6 kopjes per dag, goed voor ruim acht kilo koffiebonen per jaar. Maar wat doet die cafeïne eigenlijk precies, en klopt het wel dat koffie je wakker maakt?[

Cafeïne is een alkaloïde – een van nature voorkomende stikstofhoudende organische verbinding die voorkomt in koffiebonen, theebladeren en cacao. In je hersenen blokkeert het de receptoren voor adenosine, een signaalstof die zich opbouwt terwijl je wakker bent en je lichaam vertelt dat het tijd is om te rusten. Doordat cafeïne op die receptoren gaat zitten, komt het vermoeidheidssignaal niet meer aan en krijgen stimulerende stoffen als dopamine en adrenaline vrij spel.

Hier wordt het interessant. Wetenschappers van het Forschungszentrum Jülich ontdekten dat het opwekkende effect van cafeïne alleen optreedt als je daarvóór een slaaptekort had. Ben je uitgerust, dan doet die kop koffie dus aanzienlijk minder dan je denkt. Bovendien blijkt uit een studie van het Walter Reed Army Institute in de VS dat cafeïne na vier dagen slaapgebrek zijn werking volledig verliest.

Niet iedereen reageert hetzelfde op koffie. Genetische verschillen in de adenosinereceptor bepalen of je na één espresso al hartkloppingen krijgt of juist prima functioneert. Hetzelfde geldt voor koffie voor het slapengaan: sommigen vallen probleemloos in slaap, anderen liggen uren wakker. Wat voor iedereen geldt, is dat koffie vanaf de middag leidt tot minder diepe slaap – de afbraak van cafeïne in het lichaam kan meer dan twaalf uur duren. Recent onderzoek van de Universiteit van Montreal bevestigt dit: cafeïne houdt de hersenen ook tijdens de slaap in een geactiveerde toestand, waardoor het herstellend vermogen afneemt.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) beschouwt tot 200 mg cafeïne als veilige enkelvoudige dosis en maximaal 400 mg per dag voor volwassenen – dat komt neer op zo'n vier koppen koffie.

Een espresso bevat circa 80 mg, een kop filterkoffie 90 mg. Voor zwangeren geldt een maximum van 200 mg per dag.n