Hoe tijd ons leven is gaan bepalen (en waarom we dat nauwelijks doorhebben)

We leven zelden nog los van tijd. We weten bijna altijd precies hoe laat het is, maar het gaat nog veel verder dan dat. In feite is ons hele bestaan gebaseerd op een systeem dat is opgedeeld in tijd. Alles is geordend en wordt gestuurd. Onze dagen beginnen niet wanneer we wakker worden, maar wanneer de agenda het toelaat. De week eindigt niet wanneer we klaar zijn met werken, maar wanneer het weekend officieel begint. En het jaar voelt niet als een natuurlijke cyclus, maar als een opeenvolging van vaste blokken met deadlines, seizoenen en terugkerende momenten.  

  De ordening van onze tijd voelt vanzelfsprekend, maar is dan in feite niet. Dieren leven volgens het ritme van de natuur. Mensen gebruiken een maandkalender om zich te oriënteren. Zo leven we van feestdag naar feestdag, van vakantie naar vakantie. Kalenders hebben een duidelijk functie gekregen in onze samenleving. Ze doen ons beseffen waar we nu staan, maar ze maken ook inzichtelijk hoe lang het nog duurt voordat een volgend hoogtepunt zich aandient. Je zou kunnen stellen dat een kalender het aardse bestaan wat meer draaglijk maakt. Bovendien maakt die strikte ordening het allemaal een stuk efficiënter.  

  We gedragen ons naar de tijdsindeling die we hebben gecreëerd. Neem nu ons consumentengedrag: veel huishoudens hebben aan het begin van de maand meer te besteden aan dan het eind. Daar spelen bedrijven feilloos op in met acties, abonnementen en aanbiedingen op het juiste moment. Hierdoor is onze kalender geen neutrale planningstool, maar een mechanisme dat economische activiteit stuurt en voorspelt. Vrijwel iedereen doet daarin mee. Bedrijven laten immers elk jaar massa’s kalenders drukken om als relatiegeschenk weg te geven. Logisch, want iedereen wil bij de tijd zijn, dus een kalender is altijd een welkom cadeau.  

  Toch is het opvallend hoe weinig we onze tijdsindeling zelf nog als sturend ervaren. De kalender voelt niet als een systeem dat ons gedrag beïnvloedt, maar als iets dat er simpelweg altijd al was. We plannen erin, leven erin en vertrouwen erop alsof het een natuurlijke wet is. Terwijl juist die onzichtbare structuur bepaalt wanneer we werken, rusten, kopen en vieren. Misschien is dat wel de grootste kracht van tijd: dat het ons leven ordent, zonder dat we nog merken dat we worden geordend.