Simpele en betaalbare verkoeling: een dubbeltje per nacht volstaat

Het Nationaal Hitteplan is deze week voor de derde keer dit jaar in werking, met code geel in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel en lokaal tot 35 graden. Voorspelbaar gevolg: de aanbiedingen voor mobiele airco’s rollen weer over uw scherm. Dat is jammer, want de effectiefste verkoeling kost vrijwel niets — en een deel van de tips die u overal leest, doet helemaal niets.

Alles begint bij de zon tegenhouden voordat hij binnen is. Milieu Centraal vat het samen in drie handelingen: hang op, doe dicht, lucht door. Een schaduwdoek of een oud laken aan de buitenkant van het raam, gordijnen en ramen dicht zolang de zon erop staat, en pas openzetten als het buiten koeler is dan binnen.

Dat “buitenkant” is geen detail. Zonwering aan de buitenzijde van het raam werkt twee keer zo goed als zonwering aan de binnenkant, omdat binnengordijnen zelf opwarmen en die warmte alsnog aan de kamer afgeven. Een doek met zuignappen buiten uw warmste raam is dus effectiever dan de duurste luxaflex binnen.

Een oud laken aan de buitenkant van het raam verslaat de duurste luxaflex aan de binnenkant.

Luchten doet u het liefst met ramen op twee verdiepingen open: koelte erin, warmte eruit via het schoorsteeneffect. Rond zonsopkomst is het buiten meestal het koelst, en dat is precies het moment waarop de meeste mensen hun huis nog dicht houden.

Een gemiddelde ventilator van 50 watt gebruikt 0,05 kWh per uur. Bij de gemiddelde stroomprijs van ongeveer 26 cent per kWh in juli kost een nacht van acht uur ongeveer tien à elf cent. Een hele maand dag en nacht doorblazen komt uit op ongeveer negen euro. Zo’n apparaat is er nieuw vanaf enkele tientjes.

Een mobiele airco zit in de praktijk op ongeveer 1 kWh per uur en kost daarmee zo’n twee euro per nacht — twintig keer zoveel. De Consumentenbond raadt mobiele airco’s zelfs af: ze zijn minder zuinig dan een vaste split-unit, koelen minder en werken juist op tropische dagen het slechtst, omdat via de slang in het raamkozijn warme lucht terug naar binnen lekt.

De belangrijkste, en meest genegeerde, gratis maatregel is water op de huid. Water geleidt hitte vijfentwintig keer beter dan lucht. Handen, polsen of voeten in een teiltje koud water, een natte doek in de nek, een lauwe douche: hoe groter het gekoelde huidoppervlak, hoe groter het effect. Voor ouderen is dit extra van belang, want de zweetproductie is op hogere leeftijd ongeveer een kwart lager.

En dan de nuance die zelden wordt verteld: een ventilator koelt door zweet te laten verdampen, niet door de lucht te koelen. Boven een bepaalde temperatuur draait dat om en blaast het apparaat vooral warme lucht tegen u aan. Modelberekeningen leggen die grens op ongeveer 39 graden voor jonge, gezonde volwassenen en 38 graden voor gezonde ouderen. In Nederland haalt de binnenlucht dat zelden, maar op een hete zolderkamer is het geen theorie. De combinatie ventilator plus natte huid blijft in vrijwel alle omstandigheden de veiligste keuze.

Een ventilator koelt de kamer niet. Hij koelt uw zweet.

De GGD-richtlijn van het RIVM is opvallend streng over het gratis-tips-circuit. Natte handdoeken ophangen in de kamer: helpt niet. Planten of schalen met water neerzetten om de lucht te koelen: helpt niet. Slapen op een kussensloop uit de koelkast of met een koelpack uit de vriezer onder uw hoofd: helpt niet. Langdurig water vernevelen werkt zelfs tegen u, omdat de luchtvochtigheid stijgt en zweten dan juist moeilijker wordt.

Ook de klassieker van de bak ijs voor de ventilator sneuvelt: in theorie koelt dat de luchtstroom, in de praktijk moet het ijs continu worden verversd en is het geen bruikbaar advies. Gebruikt u een plantenspray om uw huid nat te houden, maak die dan dagelijks schoon vanwege legionellarisico, of pak gewoon een spons.

Heeft u er een, gebruik hem dan zuinig: alleen in de ruimte waar u bent, deuren dicht, zonwering neer en niet te koud instellen. 26 graden is bij luchtige kleding voldoende, en met een ventilator erbij kan de thermostaat naar 28. Dat is geen zuinigheidsfetisj: de ventilator kost centen, de compressor euro’s.

De rest is planning. Boodschappen voor twaalven of na zessen, zware inspanning vermijden tussen 12.00 en 18.00 uur, en genoeg drinken ook zonder dorst. Wie het thuis niet koel krijgt, kan het beste een gekoelde openbare plek opzoeken — een bibliotheek kost nog altijd minder dan een airco.