Kunnen mensen narcistisch worden?

Een virale TikTok, een grote promotie of een onverwachte berg geld. Het is mensen gegund, maar dergelijk succes kan ook een verrassende keerzijde hebben. Je zou er zomaar narcist van worden, blijkt uit onderzoek.

Dit wordt verworven situationeel narcisme genoemd. Psychologen zien het regelmatig gebeuren: iemand krijgt meer macht, status of bewondering en verandert zichtbaar. Vrienden en familie merken dat de persoon minder empathisch wordt, zichzelf belangrijker vindt en steeds meer bevestiging nodig heeft. Opvallend genoeg hoeft daar helemaal geen persoonlijkheidsstoornis achter te zitten.

Volgens experts draait het om de omgeving. Wie voortdurend wordt geprezen, omringd is door bewonderaars of duizenden likes ontvangt, kan zichzelf onbewust steeds belangrijker gaan vinden. Sociale media versterken dat effect, omdat platforms vooral uitgesproken meningen, zelfpromotie en zichtbaarheid belonen.

Voor veel mensen is dat tijdelijk. Na verloop van tijd keert de balans terug en komen eigenschappen als bescheidenheid, empathie en zelfreflectie weer naar voren. Maar dat gebeurt niet altijd.

Bij sommige mensen lijkt succes vooral bestaande narcistische trekken uit te vergroten. Dan blijft het gevoel van superioriteit bestaan, neemt het inlevingsvermogen af en kunnen relaties onder druk komen te staan. Partners, vrienden en collega's beschrijven soms dat iemand "na het succes nooit meer dezelfde werd".

Onderzoekers denken dat vooral mensen met een kwetsbaar zelfbeeld gevoelig zijn voor deze ontwikkeling. Externe bewondering voelt als een bevestiging die oude onzekerheden tijdelijk maskeert. Daardoor ontstaat een voortdurende behoefte aan nóg meer aandacht en erkenning.

Opvallend is dat het niet alleen draait om rijkdom of beroemdheid. Ook een promotie, een nieuwe sociale kring, spiritueel leiderschap of zelfs een bevrijdende relatiebreuk kan ervoor zorgen dat iemand zichzelf tijdelijk boven anderen plaatst.

Psychologen benadrukken daarom dat een periode van extra zelfvertrouwen niet meteen narcisme is. Na een grote prestatie mag je trots zijn op jezelf. De echte test komt daarna.

Wie uiteindelijk weer openstaat voor kritiek, oog houdt voor anderen en beseft dat succes nooit alleen zijn eigen verdienste is, laat vooral gezond zelfvertrouwen zien. Blijft het ego daarentegen voortdurend om aandacht vragen, dan is de kans groter dat succes niet de oorzaak was, maar slechts de versterker van narcistische trekken.

Bron: Psychology Today