1 procent van de mensen is psychopaat: zo herken je hem of haar

Psychopaten zijn lang niet allemaal seriemoordenaars of andere zware criminelen. De meesten functioneren prima binnen de regel van de wet. Maar ze vertonen wel vaak naar of boosaardig gedrag.

Professor Kasia Uzieblo (VUB), die is gespecialiseerd in psychopathie in de relationele context, legt bij HLN uit hoe je een psychopaat herkent. En ze zegt dat het toch echt vaker mannen dan vrouwen zijn. "Heel wat psychopaten blijven compleet onder de juridische radar. Ze vertonen uiteraard wel grensoverschrijdend gedrag. Ze kwetsen hun medemens, manipuleren collega’s of gaan systematisch liegen en bedriegen. De huidige digitale tools maken het hen enkel makkelijker. Onderzoek van mijn collega in Tilburg heeft zelfs uitgewezen dat mensen die frequent Tinder gebruiken een hogere mate van psychopatische trekjes vertonen.”

Dat een op de vijf CEO's in het bedrijfsleven een psychopaat is, is een fabeltje volgens de psychiater. Meestal vallen ze wel eerder door de mand. Wel is het oppassen geblazen als er eentje op je afdeling rondloopt. “Een psychopaat op de werkvloer kan voor een giftige dynamiek zorgen. Onderzoekers binnen dat werkgebied raden echt aan om een andere job te zoeken. De situatie aankaarten bij hogere instanties haalt vaak weinig uit. Het manipulatieve gedrag van een psychopaat valt moeilijk te bewijzen. En deze mensen zijn heel sterk in het zaaien van verdeling binnen teams. Elke interventie van jouw kant gaat hen het bewijs leveren dat jij de slechterik bent. Zo’n verziekte sfeer trek je niet even recht.”

Denk je met een psychopaat te maken hebben, loop dan onderstaande checklist na. Al moet je volgens Uzieblo voorzichtig zijn met een diagnose. "De kans op overrapportering wordt vrij groot als elke leek die lijst begint te overlopen met zijn nukkige vader of overspelige partner in het achterhoofd."

Maar toch:

Elk kenmerk krijgt een score 0, 1 of 2 (nooit/soms/altijd). Normale mensen scoren gemiddeld 5. Psychopaten scoren 30 of meer.

1. Oppervlakkige charme en welbespraaktheid
2. Sterk opgeblazen gevoel van eigenwaarde
3. Prikkelhongerig/neiging tot verveling
4. Pathologisch liegen
5. List en bedrog en/of manipulatief
6. Gebrek aan berouw of schuldgevoel
7. Ontbreken aan emotionele diepgang
8. Kil/gebrek aan empathie
9. Parasitaire levensstijl
10. Gebrekkige beheersing van gedrag
11. Seksuele losbandigheid
12. Gedragsproblemen op jonge leeftijd
13. Ontbreken van realistische doelen op lange termijn
14. Impulsiviteit
15. Onverantwoordelijkheid
16. Geen verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag
17. Veel kortere partnerrelaties
18. Jeugdcriminaliteit
19. Schending van voorwaardelijke invrijheidsstelling
20. Criminele veelzijdigheid