Steve Rosenberg, de moedige poepende eekhoorn van de BBC in Moskou

Op de Russische staatstelevisie werd BBC-correspondent Steve Rosenberg vergeleken met een poepende eekhoorn en uitgeroepen tot vijand van de staat. Grof, maar niet het grootste probleem van zijn beroep. Toen bijna alle westerse journalisten Moskou verlieten, bleef hij. En tot zijn Wall Street Journal-collega Evan Gershkovich in een strafkamp verdween, bleef hij nog steeds.

Dagelijks neemt hij op Youtube de Russische kranten door. Misschien wel de interessantste dagelijkse informatie over Rusland en de oorlog.

De Britse verslaggever woont sinds 1991 in Moskou en is sinds 2022 Rusland-redacteur van de BBC. In een vorig leven presenteerde hij het Eurovisie Songfestival in Moskou en zong hij in een Russisch comedyprogramma Britse liedjes aan de piano. Diezelfde man is nu de laatste correspondent van zijn omroep die nog in het land werkt. In een uitzending van Panorama zien we hem aan het werk (zie hieronder). Van dat uur BBC leer je meer over Rusland dan van 5 afleveringen van Buitenhof.

Na de grootschalige invasie van Oekraïne in februari 2022 kwam er wetgeving die kritiek op het leger en het verspreiden van zogenoemd nepnieuws strafbaar stelde. Sindsdien is verslaggeving vooral koorddansen: elk werkwoord kan een aanklacht worden. Het woord oorlog geldt officieel niet, het is een speciale militaire operatie.

De cijfers achter die wetten zijn stevig. Sinds de invasie zijn 355 journalisten en media bestempeld als buitenlands agent, 27 media verboden als ongewenste organisatie en meer dan 25.000 websites geblokkeerd wegens oorlogsberichtgeving. Ook Nederlandse sites als de NOS, NRC en AD zijn vanuit Rusland niet meer te bereiken.

Op de mondiale persvrijheidsindex van 2026 staat Rusland op plek 172 van 180, met een score van 23,15 en de kwalificatie zeer ernstig. Dat is een plek lager dan een jaar eerder. In april 2026 zaten er 48 journalisten vast. In de gevangenistelling van 1 december 2025 stond Rusland met 28 opgesloten journalisten wereldwijd op de vierde plaats.

Journalisten uit landen die het Kremlin onvriendelijk noemt, waaronder het Verenigd Koninkrijk, krijgen geen jaarvisum meer. Ze werken op kortlopende visa die telkens opnieuw moeten worden verlengd, met extra controles bij in- en uitreis. Sinds de invasie is van minstens zeven internationale journalisten de accreditatie ingetrokken of niet vernieuwd.

Praktisch gevolg: iedere verlenging is een nieuw moment waarop de Russische staat kan besluiten dat je verhaal klaar is. Wie te scherp schrijft, hoeft niet te worden opgepakt. Hij wordt gewoon niet verlengd.

Dat is precies wat hier gebeurde. Op 2 april 2026 trok Moskou de persaccreditatie in van Geert Groot Koerkamp, die sinds begin jaren negentig in Rusland woont en werkte voor onder meer de NOS, de Volkskrant en de Vlaamse omroep VRT. Officieel was het een reactie op het niet verlengen van de verblijfsvergunning van een correspondent van Ria Novosti in Nederland, een organisatie die sinds mei 2024 op de Europese sanctielijst staat. Wonen mag hij voorlopig nog, werken niet.

Hij was de laatste Nederlandse journalist in Rusland. Iris de Graaf keerde in 2023 om veiligheidsredenen terug, het visum van Eva Hartog werd in 2024 niet verlengd en Tom Vennink werd in 2021 uitgezet.

Wat overblijft is berichtgeving op afstand: Russische staatsmedia lezen, ballingen bellen, satellietbeelden bekijken. Nuttig, maar niemand die op een station in Rostov staat en zelf ziet wie er instapt. Dat gat wordt in Nederland niet meer gevuld.