Trump belooft een ‘grote, mooie deal’ voor heel Europa, Zelensky waarschuwt voor een tweede Jalta

Gaan Washington en Moskou straks afspraken maken over de veiligheid van heel Europa, terwijl Europa zelf aan de zijlijn staat? Die vraag ligt op tafel nu dinsdag en woensdag in Abu Dhabi opnieuw wordt onderhandeld over de oorlog in Oekraïne. Volodymyr Zelensky gaf in een interview met CNN zijn antwoord: Kyiv wil geen ‘tweede Jalta’, meldt Around Prague.

Daarmee bedoelt hij: geen afspraken over Europa zonder de Europeanen.

Zelensky reageerde op Donald Trump. Die sprak donderdag op het Witte Huis met Kirill Dmitriev, de gezant van Poetin. Daarna zei Trump dat er een ‘grote, mooie deal’ aankomt. Het wordt volgens hem ‘heel groot’, het gaat om meer dan Oekraïne en ‘misschien heel Europa’. Iedereen zou er blij mee zijn. Hoe die deal er precies uitziet, heeft Trump nog niet uitgewerkt.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, in 1945, kwamen de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en het Verenigd Koninkrijk bijeen in Jalta, op de Krim. Daar verdeelden ze Duitsland en Europa in invloedssferen. Voor veel landen in Oost-Europa staat die naam nog altijd voor grootmachten die over hun hoofden heen beslissen.

Zelensky geeft toe dat hij de details van het Amerikaanse plan niet kent, omdat Washington de inhoud nog niet heeft gedeeld. Toch vreest hij dat de voorstellen Oekraïne niet helpen en zelfs gevaarlijk kunnen zijn. Volgens hem wil Moskou beginnen met een nieuwe veiligheidsordening voor Europa en niet met het beëindigen van de oorlog. Dat is volgens Zelensky gevaarlijker voor de Europese Unie dan voor Oekraïne zelf. ‘We zijn geen lid van de EU, we zijn alleen op weg daarnaartoe’, zei hij. Ook herhaalde hij dat Oekraïne de Donbas niet opgeeft.

Op X zette Zelensky zijn volgorde op een rij. Eerst moet besproken worden hoe de oorlog eindigt. Daarna heeft Oekraïne veiligheidsgaranties nodig. Pas als derde stap kan het gaan over een nieuwe veiligheidsordening in Europa. Oekraïne is klaar voor een staakt-het-vuren, zei hij, maar Moskou geeft geen enkel signaal dat het wil inbinden.

Het plan komt van Jared Kushner, schoonzoon van Trump en een van zijn onderhandelaars. Na overleg in Brussel met Oekraïne, de NAVO en Europese partners schreef hij donderdag op X dat Europa en Rusland al dertig jaar worstelen om een duurzaam veiligheidsraamwerk op te zetten. Hij noemde vijf doelen:

Volgens Kushner behouden landen daarbij volledig het recht om zelf te kiezen bij welk bondgenootschap ze horen, meldt NV.

Hoe dat overleg eruit moet zien, beschreef columnist David Ignatius in The Washington Post. Hij baseert zich op een functionaris die de onderhandelingen kent. Volgens hem kijkt Kushner naar de NAVO-Rusland-Raad. Dat overlegorgaan tussen het bondgenootschap en Moskou werd in 2002 opgericht. Na de bezetting van de Krim in 2014 zette de NAVO de praktische samenwerking met Rusland stil.

Het gevoelige punt is de timing. Kushner wil volgens de krant tegelijk praten over een staakt-het-vuren en over een nieuwe Europese veiligheidsordening, dus met Rusland aan tafel nog voordat de wapens zwijgen. Poetin reageerde volgens The Washington Post enthousiast toen de Amerikaanse gezant Steve Witkoff hem het plan voorlegde. Ignatius zelf noemde dat, na wat hij van Europese functionarissen had gehoord, ‘extreem voorbarig’.

De Europese leiders steunen Kushners inspanningen. Toch is er volgens de bron van The Washington Post in Europa ‘brede consensus’ dat er pas met Rusland over Europa wordt onderhandeld na een staakt-het-vuren. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei dat Europa al een veiligheidsordening heeft, met de NAVO en de EU. Volgens Kyiv Post waarschuwde ze dat de EU een deal die zonder Europa is gesloten niet zal uitvoeren. Ook mag Rusland volgens haar geen wettelijke erkenning krijgen voor bezet Oekraïens gebied.

De Poolse minister Radek Sikorski noemde een regeling boven de hoofden van Europa ‘onmogelijk’. Volgens het Reformatorisch Dagblad wees hij erop dat Europa zelf beslist over de sancties tegen Rusland en over de honderden miljarden aan bevroren Russische tegoeden. Dat is het drukmiddel dat Europa in handen heeft.

Nederland is lid van de NAVO en de EU, dus elke afspraak over de ‘veiligheidsarchitectuur’ van Europa raakt Den Haag direct. In antwoorden op Kamervragen schreven de ministers Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Dilan Yeşilgöz (Defensie) dat het kabinet Rusland ziet als ‘de grootste veiligheidsdreiging voor Nederland en Europa’, meldde NieuwRechts. Wie er namens Europa gaat praten, ligt nog niet vast. Volgens Table.Briefings wil EU-president António Costa dat op een informele top in Dublin duidelijk maken.

Dat Europa in Abu Dhabi vertegenwoordigd is, schreef WEL eerder in ‘Minister meldt Europese rol bij overleg Rusland en Oekraïne’. Maar aan tafel zitten is iets anders dan meebeslissen. De gesprekken van deze week laten zien welke volgorde het wordt: die van Kushner, waarbij over een staakt-het-vuren en over Europa tegelijk wordt gepraat, of die van Zelensky en de Europeanen, waarbij de oorlog eerst moet stoppen.

Bronnen: Around Prague, Yahoo News, Kyiv Post, NV, LIGA.net, UA.News, National Security Journal, 2paragraphs, Reformatorisch Dagblad, News Beep, Table.Briefings, NieuwRechts