Naar inhoud springen

Wiskundige van Anthropic claimt Riemann-hypothese te bewijzen, het beroemdste probleem in de hele wiskunde

Wetenschap
Een fel lichtende verticale lijn snijdt door een paarse kosmische nevel, met parelachtige lichtpunten die precies op die lijn liggen en gouden sterren eromheen.
Wiskundige Levent Alpöge zegt dat hij het beroemdste open probleem uit de wiskunde heeft opgelost, met hulp van een AI-model. “Ik geloof dat ik, samen met Claude, een bewijs van de Riemann-hypothese heb gevonden,” schrijft hij vrijdag in een verklaring op zijn website. Het raadsel stamt uit 1859.
Alpöge werkt bij Anthropic, het Amerikaanse bedrijf achter Claude. Of zijn bewijs klopt, moeten andere wiskundigen nog controleren, meldt Scientific American.

Wat beweert Alpöge precies?

Volgens zijn verklaring werkte hij met Claude aan het bewijs van 6 oktober tot en met 16 november. Hij somt twintig stappen op. De laatste, op 16 november, is de gegeneraliseerde Riemann-hypothese: een veel bredere versie van Riemanns vermoeden, waar talloze andere stellingen op leunen.
Een gewoon wiskundig artikel legt hij niet voor. Een enorm, onleesbaar stuk tekst online zetten vond hij ongepast, schrijft hij. Daarom plaatste hij alleen het bewijs in Lean, een programmeertaal waarin een computer elke stap van een bewijs naloopt. De bestanden staan in veertien ingepakte delen op zijn site.
“De redenering is op dit moment ontzettend lang,” geeft hij toe. Hij wil het bewijs zelf beter gaan begrijpen, vereenvoudigen en later netjes opschrijven. Een datum noemt hij niet.
Op de laatste meters liep Claude me ver voorbij.
- Levent Alpöge, wiskundige bij Anthropic

Wat is de Riemann-hypothese?

Priemgetallen zijn getallen die alleen deelbaar zijn door 1 en door zichzelf: 2, 3, 5, 7, 11, 13 enzovoort. Hoe verder je telt, hoe zeldzamer ze worden. Op het eerste gezicht lijken ze willekeurig over de getallenlijn verspreid.
De Duitse wiskundige Bernhard Riemann ontdekte in 1859 dat hun verdeling samenhangt met een bijzondere functie, de zèta-functie. Zijn vermoeden: alle belangrijke nulpunten van die functie, de plekken waar de uitkomst nul is, liggen op één rechte lijn. Klopt dat, dan volgen de priemgetallen een ingewikkelde, vaste orde, schrijft Scientific American. Dat priemgetallen toch een patroon blijken te volgen, hield wiskundigen al eerder bezig.
Het Clay Mathematics Institute zette het probleem in 2000 op zijn lijst van zeven millenniumproblemen. Voor een juist bewijs ligt een prijs van een miljoen dollar klaar.

Klopt het bewijs?

Dat weet nog niemand. Lean controleert elke stap automatisch, maar alleen voor de stelling die je het programma voorlegt. De Britse wiskundige Kit Yates wijst daarop in zijn nieuwsbrief. Experts moeten eerst nagaan of de stelling in Lean echt de Riemann-hypothese is. Daarna volgt de vraag of het bewijs deugt.
Volgens Scientific American hoeft dat niet lang te duren. Alpöge bedankt in zijn verklaring onder meer de bekende getaltheoretici Peter Sarnak en Manjul Bhargava, maar schrijft erbij dat zij het bewijs daarmee niet hebben gecontroleerd. Vrijdagmiddag had nog geen andere wiskundige zich over het bewijs uitgesproken.
Een geclaimd bewijs is nog geen geaccepteerd bewijs.
- Kit Yates, wiskundige

Hoe kon AI zo snel zo ver komen?

AI ging dit jaar in de wiskunde razendsnel vooruit, schrijft Scientific American: van een onbetrouwbare student naar een bovenmenselijke kracht. Vorig jaar haalde AI nog goud op de Internationale Wiskunde-Olympiade, een wedstrijd voor scholieren.
In juli ontkrachtte Alpöge met Claude het beroemde Jacobiaanvermoeden. In augustus meldde Anthropic dat Claude het bewezen aandeel nulpunten op Riemanns lijn had opgekrikt van 41,6 naar 67,2 procent. In oktober volgde OpenAI met een stapel wiskundige resultaten, waaronder een flinke stap richting de priemgetallen.
Klopt het nieuwe bewijs, dan valt in één keer een stortvloed aan stellingen op zijn plek die van de Riemann-hypothese afhingen.

Alpöge voelt verlies en verwondering

Veel wiskundigen rouwen nu AI hun vak binnendringt, schrijft Scientific American. Alpöge herkent dat. “Het is logisch om dit als een einde te voelen, in mijn geval als het verlies van een belangrijk baken,” schrijft hij.
Toch overheerst bij hem de verbazing over wat hij onderweg zag. Volgens hem is dit in de hele wetenschap het begin van iets veel groters. “Ik hoop dat het bewijs een glimp laat zien van de wonderen die ons te wachten staan,” besluit hij, “en van de vreugde en verwondering die we straks in de eenvoudigste dingen vinden.”
Meer weten?
loading

Loading