Voor carnaval: de korte geschiedenis van dronkenschap

Dronken, dat zijn we al tienduizend jaar Of het nu gaat om Sumerische bierfeesten, Griekse symposia of Engelse pub crawls: de geschiedenis van de mens is ook de geschiedenis van dronkenschap. Wat vandaag binge drinken heet, was ooit een heilig ritueel, een politiek instrument of gewoon de goedkoopste manier om de ellende te vergeten.[

In Mesopotamië stond bier al op kleitabletten, als betaalmiddel én als schuldverklaring. Egyptische hymnen riepen op om te drinken, eten en vrijen, terwijl Griekse symposia eindigden in chaotische komos-optochten door de stad. De Romeinen vonden bier iets voor barbaren, maar verheven wijn tot beschavingsteken. In het noorden maakten Vikingen er een olympische sport van: in Walhalla werd eeuwig gedronken met de goden, op aarde werd oorlog beraamd met een hoorntje te veel op.

Religies probeerden de maat te herstellen. Kloosters brouwden bier, de miswijn vloeide rijkelijk, en in de vroege islam werd wijn gedronken voordat strengere verboden ingingen. Toch bleven machthebbers de roes handig gebruiken: George Washington kocht kiezers om met gratis drank, de Russische tsaar joeg de bevolking tegen zich in het harnas met een wodkaverbod.(How, Why, Where, and When Humankind Has Gotten Merry From the Stone Age to the Present)

Ook cultureel zijn er “natte” en “droge” landen. De Britten staan bekend om hun binge drinking, van hooligans tot vrijgezellenfeesten, terwijl Zuid-Europeanen urenlang nippen aan wijn. Legendes als Winston Churchill, die volgens biografen probleemloos champagne, whisky, wijn en cognac stapelde, werden bijna volkshelden van de dronkenschap.

De geschiedenis van dronkenschap laat zien dat alcohol zelden alleen “een drankje” is. Het is sociale lijm, religieus ritueel, machtsmiddel en economische motor, maar ook een bron van geweld, ziekte en ongelijkheid. Dat Europa nu de zwaarst drinkende regio ter wereld is, past naadloos in een lange traditie, maar botst steeds harder met de gezondheidsrealiteit.

De spanning tussen cultuur en gezondheid wordt daarmee het echte strijdtoneel: hoe verzoen je eeuwenoude drinkrituelen met beleid dat verslaving, kanker en geweld wil terugdringen? Misschien vertelt de geschiedenis van dronkenschap uiteindelijk vooral iets ongemakkelijks: we zijn hardnekkig in onze behoefte aan roes, en opvallend traag in het erkennen van de prijs die we ervoor betalen.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is Europa nog altijd de regio met de hoogste alcoholconsumptie ter wereld, met gemiddeld rond de 9 liter pure alcohol per volwassene per jaar. In de Europese Unie ligt het zelfs rond de 11 liter. In Nederland drinkt circa 6,7 procent van de volwassenen overmatig en 7,9 procent zwaar; vooral jongvolwassenen springen eruit. Onder jongeren van 12 tot 16 jaar binge drinkt 14,4 procent. De oude roes tradities leven dus voort in moderne vormen van comazuipen.