De droogte vreet aan de fundering van 1 miljoen woningen — en je verzekering betaalt er geen cent van

De schade van droogte is in Nederland al lang niet meer alleen een verhaal over verdorde tuinen, lage rivierstanden en mislukte oogsten. Onder onze huizen speelt een veel stillere crisis: funderingen die verzwakken door dalende grondwaterstanden en inklinkende klei- en veengrond. Volgens het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek lopen tot circa één miljoen woningen risico op funderingsproblemen, vooral oudere huizen en panden in kwetsbare bodemgebieden.

Voor veel huiseigenaren is het nog schokkender dat dit risico financieel nauwelijks is afgedekt. Het Verbond van Verzekeraars zegt expliciet dat schade aan funderingen niet wordt vergoed, omdat geen sprake is van een “onzeker voorval” of een onvoorziene gebeurtenis. Met andere woorden: de schade kan enorm zijn, maar de rekening belandt meestal gewoon bij de eigenaar.

Funderingsschade ontstaat niet ineens met één harde klap, maar vaak langzaam. Bij huizen op houten palen kan droogte ervoor zorgen dat het grondwaterpeil zakt, waardoor palen droog komen te staan en kunnen rotten; bij woningen met een ondiepe fundering kan de bodem juist inklinken, waardoor het huis verzakt. Dat proces is extra riskant in laagveengebieden, riviergebieden en zeekleigebieden.

De omvang is fors. Vereniging Eigen Huis spreekt over rond de 500.000 gebouwen met verhoogd risico door droogte en bodemdaling, met de waarschuwing dat dit aantal door klimaatverandering kan oplopen tot circa 700.000. Tegelijk gebruiken andere organisaties, waaronder KCAF, bredere schattingen die uitkomen op 750.000 tot 1 miljoen woningen met risico of toekomstige schade.

Met name woningen van vóór 1970 komen vaak terug in waarschuwingen over funderingsproblemen. Dat hangt samen met het type fundering, de gebruikte materialen en de bodem waarop veel van die huizen zijn gebouwd. KCAF stelt dat vooral oudere woningen in kwetsbare gebieden een verhoogd risico hebben en schat dat één op de vier woningen van vóór 1970 potentieel funderingsproblemen kan krijgen.

Ook het type fundering maakt veel uit. Houten paalfunderingen zijn gevoelig voor dalende grondwaterstanden, terwijl ondiepe funderingen kwetsbaar zijn op slappe bodem zoals veen en klei. Betonnen palen geven volgens Vereniging Eigen Huis doorgaans veel minder problemen.

Huiseigenaren merken funderingsproblemen meestal niet aan de fundering zelf, maar aan de rest van het huis. Denk aan scheuren in gevels en binnenmuren, klemmende ramen en deuren, aflopende vloeren, scheefstand of een zichtbaar hoogteverschil tussen woning en stoep. Vereniging Eigen Huis waarschuwt dat zulke signalen reden zijn om nader onderzoek te laten doen.

Juist daarin zit het venijn: tegen de tijd dat de schade zichtbaar wordt, lopen de kosten vaak al hard op. Het Verbond van Verzekeraars verwijst naar berekeningen van Deltares waaruit blijkt dat funderingsherstel circa 1.500 tot 2.000 euro per vierkante meter kost. Eerdere berichtgeving op basis van KCAF noemde ook al totale herstelbedragen van tienduizenden euro’s per woning.

Voor veel woningeigenaren voelt het onlogisch. Er is schade aan het huis, de oorzaak ligt vaak buiten hun directe invloed, maar toch is er geen dekking. Het Verbond van Verzekeraars legt uit dat funderingsschade niet verzekerbaar is binnen de gebruikelijke woonverzekeringen, omdat het volgens de sector niet gaat om een onvoorziene gebeurtenis maar om schade die samenhangt met bijvoorbeeld waterbeheer en structurele bodemdaling.

Dat maakt de situatie wrang. De eigenaar heeft volgens het Verbond vaak geen invloed op het grondwaterpeil onder de woning, maar draait wel op voor de kosten van funderingsherstel en bijkomende schade aan muren en kozijnen. Ook Vereniging Eigen Huis noemt dat “onhoudbaar” en stelt dat huiseigenaren nu feitelijk alleen staan.

De discussie hierover loopt al langer. Het Verbond van Verzekeraars, Vereniging Eigen Huis, banken, woningcorporaties en KCAF trokken al eerder gezamenlijk aan de bel en pleiten voor landelijke regie, betere risico-informatie, preventie, ondersteuning en financieringsmogelijkheden voor herstel. Het Verbond steunt ook nadrukkelijk de oproep voor een nationale aanpak en een funderingsdatabase.

Dat is geen overbodige luxe. Zonder centrale aanpak blijft funderingsschade versnipperd over gemeenten, huiseigenaren en losse regelingen, terwijl de onderliggende oorzaak juist landelijk en structureel is: langere droge periodes, fluctuerende grondwaterstanden en bodemdaling. De klimaatrekening verschijnt daarmee niet alleen op het energiebudget, maar ook letterlijk onder het huis.