Dit is de volgorde van wie water krijgt als Nederland droogvalt — en drinkwater staat niet bovenaan

maandag, 13 juli 2026 om 12:19

Als het écht droog wordt in Nederland — en dat wordt het steeds vaker — is er niet één instantie die op dat moment gaat bedenken wie wél en wie niet meer water krijgt. Die keuze is al lang gemaakt. Ze staat zwart-op-wit in de zogeheten verdringingsreeks, wettelijk vastgelegd in artikel 3.14 van het Besluit kwaliteit leefomgeving En daar zit een opvallend feit in verstopt: drinkwater voor uit de kraan staat níét op nummer één.

Wat is de verdringingsreeks?

De verdringingsreeks is de nationale rangorde voor het verdelen van zoet water als er te weinig is. Rijkswaterstaat en de waterschappen zijn wettelijk verplicht die volgorde toe te passen zodra er sprake is van een (dreigend) watertekort De reeks kent vier categorieën. Categorie 1 gaat vóór categorie 2, die gaat vóór 3, die gaat vóór 4. Bij tekort wordt eerst gekort op categorie 4, dan 3, dan 2, en pas als laatste op categorie 1

De officiële volgorde in één tabel

Rang	Categorie	Wat krijgt water
1	Veiligheid en onomkeerbare schade	1. Stabiliteit van waterkeringen (dijken) · 2. Voorkomen van klink en zetting van veen · 3. Natuur, voor zover onomkeerbare schade dreigt
2	Nutsvoorzieningen (leveringszekerheid)	1. Drinkwatervoorziening · 2. Energievoorziening
3	Kleinschalig hoogwaardig gebruik	Tijdelijke beregening van kapitaalintensieve gewassen · Industrieel proceswater
4	Overige belangen	Scheepvaart · landbouw · natuur · industrie · waterrecreatie · binnenvisserij · drinkwater/energie buiten leveringszekerheid · overige

Bron: IPLO — Verdringingsreeks.

Waarom drinkwater niet bovenaan staat

Voor veel mensen is dit contra-intuïtief. De Europese Commissie noemt in haar mededeling over waterschaarste juist drinkwater als hoogste belang. Nederland kiest daar bewust van af, en de reden staat letterlijk op de overheidspagina: "In Nederland kan droogte gevolgen hebben voor de veiligheid. Dit rechtvaardigt de afwijking van het Europese beleid."

De logica: als een veendijk uitdroogt, scheurt of instort, verliezen we niet alleen drinkwater — dan verdrinkt een deel van het land. In een land waarvan ongeveer een kwart onder zeeniveau ligt, is een dijk die het begeeft een grotere ramp dan een dag zonder douche. Vandaar dat dijkstabiliteit en het voorkomen van onomkeerbare schade aan veenbodems en natuur vóór de drinkwaterkraan gaan

Belangrijk detail: binnen categorie 2 staat drinkwater wél boven de energievoorziening. En de drinkwatervoorziening in categorie 2 gaat over leveringszekerheid — de kraan open houden voor huishoudens en essentiële voorzieningen. Drinkwaterbedrijven die daarbuiten water afnemen (bijvoorbeeld voor commerciële toepassingen) vallen terug naar categorie 4

Wie mag als eerste inleveren?

Bij een tekort kort de waterbeheerder eerst in categorie 4. Dat betekent dat de eerste klappen vallen bij scheepvaart, landbouw (met uitzondering van kapitaalintensieve teelten), industrie, waterrecreatie en binnenvisserij (Drinkwaterplatform). Pas als dat niet genoeg is, komt categorie 3 aan de beurt, en zo verder omhoog. Categorie 1 wordt in de praktijk zelden aangetast — die staat er juist om nooit aangetast te worden.

Wie neemt de beslissingen?

De reeks werkt automatisch: is een tekort vastgesteld, dan is de waterbeheerder verplicht hem toe te passen. Er is dus geen apart besluit meer nodig (Drinkwaterplatform). De coördinatie loopt via drie niveaus, samen de "droogtekolom":

LCW — Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (onderdeel van Watermanagementcentrum Nederland). Monitort, adviseert, maakt het landelijk beeld
MTW — Managementteam Watertekorten. Neemt onder leiding van de directeur-generaal van Rijkswaterstaat de besluiten zodra opgeschaald wordt naar niveau 2 (feitelijk watertekort)
Niveau 3 — De minister van Infrastructuur en Waterstaat beslist zelf

De provincies mogen binnen categorieën 3 en 4 zelf een fijnmazigere rangorde vastleggen in hun omgevingsverordening — maar níét schuiven tussen categorieën

Dit is geen theoretisch verhaal meer. Het droogteseizoen 2025 begon uitzonderlijk vroeg: februari en maart waren extreem droog, en op 21 mei stond het landelijk neerslagtekort al op 125 mm — het op één na droogste jaar sinds 1906 voor die datum. Waterschap Aa en Maas concludeerde later: 2025 was qua neerslagtekort vergelijkbaar met — en zelfs iets erger dan — 2018, met een totaal neerslagtekort van ruim 200 mm onder het langjarig gemiddelde

In veel regio's — vooral Brabant, Zeeland, de Achterhoek en de Veluwe — golden vorig jaar dan ook maandenlang onttrekkings- en beregeningsverboden . Dat is de verdringingsreeks in de praktijk: categorie 4 (landbouw, recreatie, industrie uit oppervlaktewater) wordt gekort om categorie 1 en 2 veilig te stellen.