Kan het kwaad als je gewrichten kraken?

Kraakt je knie als je van de bank opstaat? Voor de meeste mensen is dat iets onschuldigs, maar als er langdurige stijfheid of pijn bij komt kijken, dan is het wél een signaal dat je niet moet negeren.

'Het is normaal om zulke geluiden te horen. In de medische wereld noemen we dit crepitus en meestal hoort het bij de werking van je gewrichten,' vertelt Mitchell McDowell, orthopedisch chirurg en osteopathisch arts, aan National Geographic. 'Het kunnen kleine gasbelletjes in de gewrichtsvloeistof zijn die knappen, of je pezen die een beetje verschuiven als je beweegt.'

Toch is er een addertje onder het gras: al vanaf je dertigste kan het kraakbeen in je gewrichten beginnen te verslijten, waardoor botten eerder langs elkaar schuren dan glijden.

McDowell geeft een vuistregel: 'We hebben allemaal wel eens last van een stram gevoel, als je te lang hebt gezeten of 's ochtends bij het opstaan, en die stijfheid gaat meestal wel weer weg naarmate je in beweging komt. Maar met vroege artrose blijft de stijfheid langer hangen, of wordt het soms zelfs erger door beweging.'

Een onderzoek uit 2021 toonde aan dat ochtendstijfheid die een uur of langer aanhoudt, kan wijzen op artrose. Gaat dit gepaard met zwelling of pijn? Dan 'kun je er maar beter op tijd naar laten kijken', aldus McDowell.

Ruim tien procent van de Nederlanders tussen de 55 en 59 jaar heeft al last van artrose; bij 65- tot 69-jarigen loopt dat op tot boven de 23 procent. Toch is leeftijd niet alles, zegt Barry L. Bentley, hoogleraar bio-engineering aan Cardiff Metropolitan University: 'Chronologische leeftijd houdt slechts losjes verband met biologische leeftijd en de opstapeling van fysieke klachten.' Genetische aanleg, aandoeningen en gewoontes spelen minstens zo'n grote rol.

'Er is veel bewijs dat activiteiten die zorgen voor herhaaldelijke of overmatige druk op gewrichten kunnen leiden tot kraakbeenslijtage,' zegt Bentley. Denk aan hardlopen op asfalt of zwaar tillen zonder herstel. Ook leefstijl telt: 'Wanneer je dieet veel bewerkt voedsel bevat, of je drinkt en rookt veel, zal dat de biologische veroudering en dus gewrichtsslijtage alleen maar versnellen.'

'Veel patiënten vrezen ten onrechte dat ze al te laat zijn om iets aan gewrichtsslijtage te doen,' zegt McDowell. 'Ook veertigers en vijftigers kunnen met kleine veranderingen een groot verschil maken.' Denk aan een gezond gewicht, omega 3-vetzuren, vitamine C, E en D, en beweging zoals wandelen, zwemmen of krachttraining.

McDowell vat het samen: 'Gewrichten zijn eigenlijk net autobanden. Als je vijfhonderd kilometer per dag rijdt, zeker in een zwaarbepakte auto, slijten je banden snel. Maar als je auto maandenlang in de garage laat staan, neemt de bandenspanning af. Balans is het allerbelangrijkst.'

Bron: National Geographic