Polyamorie in Brazilië: laboratorium voor het gezin van de toekomst?

Polyamorie in het land van de katholieke meerderheid: wat zegt dit over Brazili

In Rio de Janeiro deelt een jong stel zijn huishouden en de zorg voor hun peuter met meerdere geliefden: een soort gekozen familie waarin vier volwassenen samen wonen, koken, werken en opvoeden. In hun keuken is het normaal dat de dochter ’s ochtends meerdere volwassenen een kus geeft: ouders én lovers. Zij zien dat niet als morele ontsporing, maar als een bewuste keuze tegen het idee dat één partner al je emotionele en praktische behoeften moet vervullen.

Dit staat niet op zichzelf. In Brazilië, met ruim 213 miljoen inwoners en de grootste katholieke populatie ter wereld, groeit een zichtbare beweging rond ethische non-monogamie: polyamoreuze relaties, open relaties en andere vormen waarin exclusiviteit geen vanzelfsprekendheid meer is. Rondom grote steden ontstaan online communities, picknicks en poolparty’s voor non-monogame netwerken; zelfs reality-tv duikt op met formats waarin koppels een extra partner zoeken.

Tegelijk schuurt deze praktijk hard met de instituties. Toen een notaris ruim tien jaar geleden een feitelijke verbintenis tussen een man en twee vrouwen inschreef, leidde dat tot verontwaardiging van religieuze organisaties, waarna de landelijke rechterlijke toezichthouder notariële erkenning van meer-dan-twee-partner-unies verbood. Conservatieve parlementariërs probeerden in 2023 zelfs een wet door te drukken die het registreren van elke verbintenis met meer dan twee personen expliciet verbiedt; de behandeling ligt voorlopig stil, maar kan dit jaar alsnog worden hervat.

Ondertussen groeit het aantal feitelijke samenleefrelaties in Brazilië sowieso: in de volkstelling van 2022 woonde 51,3 procent van de bevolking van 10 jaar en ouder in een “consensual union”, dus samen zonder formeel huwelijk. Juristen signaleren dat polyamoreuze gezinnen maatschappelijk bestaan maar in een soort juridisch niemandsland verkeren, zonder duidelijke rechten rond erfenis, ouderlijk gezag of sociale zekerheid.revistas.unirn+2

De Braziliaanse flirt met polyamorie laat zien hoe snel normen kunnen schuiven als persoonlijke identiteit en autonomie centraal komen te staan. Sociologen wijzen op de opkomst van biseksuele en panseksuele identiteiten en op vrouwen die genoeg hebben van monogamie die in de praktijk vaak neerkomt op vrouwelijke trouw en mannelijke ontrouw. Polyamorie wordt door voorstanders gepresenteerd als een eerlijker, transparanter model, met nadruk op afspraken, consent en het loslaten van bezit in de liefde.

Toch is polyamorie in Brazilië geen mainstream, maar een laboratorium voor nieuwe gezinsvormen. De combinatie van een ultrareligieuze cultuur, een juridisch kader dat uitgaat van twee-partnerrelaties en een jonge generatie die via sociale media andere modellen ontdekt, maakt het land tot een testveld: hoe ver rekt een samenleving de definitie van “gezin” op voordat de instituties mee veranderen? De uitkomst is onzeker, maar de controverse rond polyamorie legt feilloos bloot hoe kwetsbaar het klassieke kerngezin is geworden als enige norm.