In Duitsland (en ook hier) rijst de vraag: moeten we alle potentiële terroristen voor de zekerheid opsluiten?

Voor extreemrechtse mensen zal het na de aanslag in Berlijn nog duidelijker zijn: iedere moslim is een potentiële terrorist, dus weg ermee.

Maar dat is uiteraard onzin. Dat in Twente bij herhaling gewelddadig extremisme tegen mensen met een kleur voorviel, betekent niet dat alle Tukkers naar een onbewoond eiland hoeven.

Maar ingewikkeld is het wel blijkt uit de daad van Abdul B. Hij was bij de politie bekend als geradicaliseerde IS-sympathisant. En liep toch vrij rond.

Dan is er één vraag die niemand hoeft weg te wuiven: hoe kón dit? En de vervolgvraag die politici als eerste stelden: waarom sluiten we niet gewoon alle potentiële terroristen op, of zetten we ze het land uit? Die vraag onfatsoenlijk noemen omdat rechtspopulisten hem misbruiken, is te makkelijk. Maar het geven van een antwoord is ook niet makkelijk.

In Duitsland heet zo iemand een Gefährder: een persoon van wie de politie aanneemt dat hij een zware politiek gemotiveerde daad zou kúnnen plegen. In Duitsland lopen bijna honderd Gefährder rond. In Nederland kennen we een vergelijkbaar begrip — personen op de zogeheten CT-lijst van de NCTV en AIVD.

In een rechtsstaat straf je mensen voor wat ze hebben gedaan, niet voor wat ze gaan doen. Abdul B. zat vast tot mei 2026 en werd juist door een rechter op proef vrijgelaten. Wie zegt "had hem vastgehouden" zegt dus in feite: laat de politiek of de politie beslissen wie zijn vrijheid kwijtraakt, buiten de rechter om.

De roep om deportatie klinkt daadkrachtig, maar loopt vaak stuk op één feit: heel veel Gefährder zijn Duitse of Nederlandse staatsburgers. Abdul B. is in Berlijn geboren, heeft een Duits paspoort en een Libanese achtergrond. Waarheen zou je hem moeten deporteren? Naar Libanon, dat zijn eigen burgers niet is? Naar Syrië, waar hij zich juist bij IS wilde aansluiten? Een staat kan zijn eigen burgers niet staatloos maken en over de grens dumpen.

De moordenaar van Theo van Gogh, Mohammed Bouyeri, is geboren in Amsterdam. Waarheen zouden we hem moeten sturen?

Duitsland is keer op keer geraakt door daders die op de een of andere manier al in beeld waren. Nederland heeft Fortuyn en Van Gogh. De verleiding is groot om na elke aanslag te concluderen dat er "iets fundamenteels" moet veranderen — meer bevoegdheden, meer wetten, meer camera's. Maar de eerlijke les uit twee decennia is een andere: de dreiging is nooit weg. Maar ongemakkelijke waarheden zijn nog altijd bruikbaarder dan geruststellende leugens.

Een dader als Abdul B. wil twee dingen: onschuldigen doden, en de samenleving splijten over de vraag wat we ermee aanmoeten. Het eerste is hem gelukt. Het tweede lukt ook heel aardig: in zowel Duitsland als Nederland wordt extreem-rechts steeds sterker

Nee, we kunnen niet alle potentiële terroristen opsluiten. Niet omdat het te duur is, of te ingewikkeld, maar omdat een rechtsstaat die dat wél doet, ophoudt een rechtsstaat te zijn. Wat we wél kunnen: de kleine groep écht gevaarlijk lijken of zijn, zó strak begeleiden dat vrijwilligheid geen ontsnappingsroute is; deradicalisering serieus financieren in plaats van afknijpen; en weigeren mee te doen aan het frame waarin één dader tot een heel geloof, een hele wijk of een hele generatie wordt uitvergroot. Dat is trager, saaier en minder tweetbaar dan "iedereen eruit". Het is ook het enige antwoord dat we onze kinderen kunnen uitleggen zonder ons te schamen.