We staren naar Trump, maar het echte gevaar voor Europa groeit in Berlijn

We maken ons druk om Trump, maar de echte stresstest voor de Europese democratie speelt zich af in Berlijn. Daar staat de AfD – door de Verfassungsschutz als rechtsextremistisch verdachtsgeval gevolgd – in meerdere peilingen bovenaan. Hoe lang kan de EU wegkijken van een Rechtsruck in haar eigen kernland?

In Europa praten we eindeloos over Donald Trump. Over zijn minachting voor instituties, zijn flirts met Poetin, de dreiging voor NAVO en rechtsstaat. Ondertussen voltrekt zich vlak achter onze oostgrens iets wat voor Europa minstens zo explosief is: een partij die door de Duitse veiligheidsdiensten als rechtsextremistisch verdachtsgeval wordt gevolgd, en in peilingen inmiddels de grootste is.

Volgens het recente RTL/ntv‑Trendbarometer staat de AfD rond de 27 procent en bereikt daarmee een nieuw hoogtepunt. De CDU/CSU, ruggengraat van de Bondsrepubliek, zakt naar historisch lage waardes en ligt in sommige peilingen duidelijk achter. Wat begon als eurokritisch protestclubje, is anno 2026 uitgegroeid tot eerste partij in de grootste economie van de EU.

Die opmars is geen incident. Al in 2025 meldde n‑tv dat de AfD voor het eerst een landelijke peiling aanvoerde met 26 procent. Sindsdien bevestigen nieuwe metingen die trend: de AfD staat structureel bovenaan of vlak achter de Union. Tegelijk schuift de beoordeling door de staat steeds verder op. De binnenlandse veiligheidsdienst mag de AfD als „rechtsextremistischen Verdachtsfall“ observeren; in analyses wordt al gesproken van „gesichert rechtsextremistische Bestrebung“, wat de partij in de buurt brengt van een expliciet extreemrechtse classificatie.

Tegelijk zie je in heel Europa – en zeker ook in Nederland – een sluipende normalisering van radicaal‑rechts. Waar partijen ooit ondenkbaar waren als regeringspartner, worden ze nu routinematig „gewoon een democratische partij“ genoemd, schuift de taal in talkshows mee en worden frames over migratie, klimaat en „linkse elites“ vrijwel kritiekloos overgenomen. Nederlandse media spelen daar een sleutelrol in: uit angst om „niet neutraal“ te lijken, wordt extreemrechtse retoriek vaak gepresenteerd als één van twee gelijkwaardige meningen, liefst verpakt in het vertrouwde format van debat, relletje, soundbite. Zo verandert radicaal‑rechts van onderwerp van zorg in een normaal onderdeel van het politieke decor.

Waarom is dat voor Europa misschien „enger“ dan Trump? Trump staat buiten onze instituties; de AfD zit er middenin. In het Europees Parlement maakt de partij deel uit van een blok dat de Green Deal wil afzwakken, migratieafspraken wil uithollen en de lijn richting Rusland wil verzachten. Als de AfD de grootste blijft, bepaalt Berlijn mede de richting van klimaatbeleid, sancties tegen Moskou en steun aan Oekraïne – van binnenuit.

Het Bundesamt für Verfassungsschutz mag de AfD sinds 2024 als „rechtsextremistischen Verdachtsfall“ observeren; in 2025 volgde intern de kwalificatie als „gesichert rechtsextremistische Bestrebung“, al loopt daarover nog een juridische strijd.

Toch fixeren we ons liever op Trump. Dat is comfortabele verontwaardiging: spektakel op veilige afstand. De gestage normalisering van een rechtsextreme partij in Duitsland dwingt tot een ongemakkelijker inzicht: democratische erosie is geen Amerikaans exportproduct, maar een Europees binnenlands probleem.

De echte vraag is dus niet of Trump gevaarlijk is. De vraag is waarom we een structureel sterke, door de veiligheidsdiensten geobserveerde partij als grootste kracht in Duitsland minder bedreigend vinden dan een ex‑president aan de andere kant van de oceaan. Wie zich zorgen maakt over de toekomst van de liberale democratie, kan zich niet langer veroorloven alleen naar Washington te staren.

En wie een willekeurige Nederlandse talkshow opendoet, ziet hoe dat werkt: dezelfde vaste rechtse gasten, dezelfde frames over „opvang is vol“ en „klimaathysterie“, zelden stevig gefileerd, maar vooral dankbaar materiaal voor nog een rondje verontwaardigd debat.