Gebruik je vaak ChatGPT? Zo merk je dat je er ongemerkt afhankelijk van wordt

ChatGPT staat altijd voor je klaar. Geen haast, geen andere afspraak en geen vermoeid gezicht als je nóg een vraag stelt. Dat kan prettig zijn, maar ongemerkt verandert die behulpzame chatbot misschien in een hulpmiddel waar je niet zonder kan.

Dat overkwam de auteur van een essay over AI-afhankelijkheid. Ze dacht graag hardop met anderen, maar vrienden en familie hadden niet altijd tijd. AI bleek een ideale vervanger: altijd beschikbaar, bemoedigend en bereid om mee te denken.

De gesprekken werden langer en frequenter. Na verloop van tijd ontstond twijfel wanneer ze een beslissing nam zonder die eerst met AI te bespreken. Zelf zag ze het probleem niet. Een vriendin wel. "Vraag je AI om toestemming? Wat ben je aan het doen?" Die vraag kwam hard aan. "Helpt AI mij of is hij de baas over me", vroeg de schrijfster zich af.

Opvallend is haar achtergrond. Ze werkt al meer dan 25 jaar als therapeut, promoveerde eerder in elektrotechniek en computertechniek en was hoogleraar engineering aan Colorado State University. Toch merkte ze haar groeiende afhankelijkheid aanvankelijk niet op.

Onderzoek naar AI-afhankelijkheid staat nog in de kinderschoenen. In een studie van MIT Media Lab en OpenAI werden duizend deelnemers vier weken gevolgd, waarbij meer dan 300.000 berichten met AI werden uitgewisseld. Meer gebruik hing samen met meer afhankelijkheid en grotere eenzaamheid.

Inmiddels bestaat er zelfs een meetinstrument voor emotionele afhankelijkheid van chatbots: de AI Chatbot Emotional Dependence Scale.

AI gebruiken voor momenten waarop andere mensen niet beschikbaar zijn, hoeft geen probleem te zijn. Een Stanford-studie uit 2024 onder meer dan duizend AI-gebruikers liet zien dat beperkt gebruik voor veel mensen betekenisvolle steun kan bieden.

Het risico ontstaat wanneer AI menselijke interactie steeds meer gaat vervangen. Een chatbot heeft immers iets verleidelijks: hij is beschikbaar wanneer je wilt en heeft alle tijd.

Zelf gebruikt de auteur AI nog steeds. Alleen niet meer als gesprekspartner die iedere beslissing eerst moet goedkeuren. De vraag die haar vriendin stelde, gebruikt ze nu als graadmeter: "Wat ben ik aan het doen? Helpt AI mij of laat ik hem bepalen?"

Bron: Psychology Today