Het nocebo-effect: ziek worden van je eigen verwachtingen

Iedereen kent het placebo-effect: je slikt een nepmedicijn en voelt je tóch beter. Maar er bestaat ook een minder bekende tegenhanger en dit sinistere broertje veroorzaakt juist klachten. Het zogeheten nocebo-effect zet negatieve verwachtingen om in echte ziekteverschijnselen.

Een opvallend voorbeeld speelde zich eind jaren negentig af in België. Nadat een groep kinderen buikklachten kreeg na het drinken van cola, ontstond grote media-aandacht. In de weken daarna meldden honderden andere kinderen zich met dezelfde klachten.

Opvallend genoeg werd er geen enkele giftige stof in de cola gevonden. Medisch bleek er niets mis. Door alle aandacht borrelde er angst op bij de kinderen en verwachtten ze ziek te worden. Het gevolg was dat ze daadwerkelijk klachten kregen.

Bij het nocebo-effect spelen verwachtingen een enorme rol. Informatie van artsen, bijsluiters of nieuwsberichten kan ervoor zorgen dat mensen negatieve verwachtingen ontwikkelen over hun gezondheid of medicatie.

Wie bijvoorbeeld uitgebreid hoort welke bijwerkingen een medicijn kan hebben, loopt een grotere kans die klachten ook echt te ervaren.

Hersenonderzoek laat zien dat dit geen inbeelding is. Gebieden in het brein die verwachtingen vormen, communiceren met hersendelen die pijn en zintuiglijke waarnemingen verwerken. Daardoor kunnen klachten heel echt aanvoelen.

Onderzoekers in Oostenrijk bewezen hoe sterk dat effect kan zijn. Deelnemers lagen in een MRI-scanner en kregen geurloos water te ruiken. Toch vertelde onderzoekers hen dat ze een vieze geur zouden ervaren.

En wat bleek? Hersengebieden die normaal reageren op geur werden actief. Maar liefst 76 procent van de deelnemers zei daadwerkelijk iets vies te hebben geroken.

Volgens onderzoekers zijn pessimistische, angstige en introverte mensen gevoeliger voor het nocebo-effect. Ook mensen die bang zijn voor ziektes of bijwerkingen lopen meer risico.

Het goede nieuws is dat bewustzijn helpt. Wie weet dat het nocebo-effect bestaat, kan negatieve verwachtingen sneller herkennen en relativeren. Soms is dat al genoeg om te voorkomen dat je lichaam meegaat in de angst van je brein.

Bron: Radboud Universiteit