Is een luisterboek net zo goed voor je als een echt boek?

Wanneer las u voor het laatst een boek? Voor veel mensen is het antwoord: te lang geleden. Uit een nieuwe peiling van Ipsos onder ruim 2000 volwassenen blijkt dat slechts 51 procent in de afgelopen maand een boek las. Vier op de tien mensen geven zelfs toe dat lezen laag op hun prioriteitenlijst staat. De belangrijkste reden: tijdgebrek.

Dat gat wordt steeds vaker gevuld met audioboeken. Een op de zes Amerikanen luisterde de afgelopen maand naar een boek. Toch rust er nog altijd een stigma op het medium: 40 procent van de ondervraagden vindt luisteren geen ‘echt’ lezen.

Wetenschappelijk onderzoek schetst een genuanceerder beeld. In een studie uit 2019 onderzocht neurowetenschapper Fatma Deniz van UC Berkeley hersenactiviteit bij proefpersonen die dezelfde verhalen lazen en beluisterden. De resultaten waren opvallend: de hersenactiviteit bleek vrijwel identiek. Ook een studie uit 2024 bevestigt dat lezen en luisteren grotendeels dezelfde hersengebieden activeren bij het verwerken van taal en betekenis.

Toch betekent dit niet dat beide vormen volledig gelijkwaardig zijn. Volgens ontwikkelingspsycholoog Robert Sternberg (Cornell University) speelt meer mee dan alleen hersenactiviteit. “Lezen is een activiteit die cognitieve vaardigheden opbouwt. Het is minder duidelijk of luisteren dat in dezelfde mate doet,” stelt hij.

Een meta-analyse uit 2022, waarin 46 studies werden samengebracht, ondersteunt die visie. Deelnemers die luisterden zonder zelf het tempo te kunnen bepalen, scoorden lager op tekstbegrip en het trekken van conclusies dan lezers. Letterlijk begrip – het herkennen van expliciete feiten – was wel vergelijkbaar.

Het verschil zit volgens onderzoekers in controle en context. Lezers kunnen pauzeren, herlezen en visuele aanwijzingen gebruiken, zoals de spelling van woorden of de plaats op een pagina. Luisteraars moeten het tempo van de verteller volgen en missen die visuele houvast. Bovendien wordt naar audioboeken vaak geluisterd tijdens andere activiteiten, zoals autorijden of sporten, wat de concentratie en het geheugen aantast.

De conclusie: audioboeken zijn geen slechte vervanger, maar ook geen volledige gelijkwaardige optie. Ze lenen zich goed voor ontspanning of momenten onderweg, maar voor diep begrip en cognitieve ontwikkeling blijft traditioneel lezen de betere keuze.

Bron: Psychology Today