De Raad van State waarschuwt: als je nu dertig bent, betaal jij straks de rekening van deze begroting

De Raad van State waarschuwt dat de rekening van de begroting voor 2027 'in overwegende mate' dreigt terecht te komen bij werkenden, jongeren en toekomstige generaties. Wie nu rond de dertig is, financiert straks de gevolgen van hervormingen die het kabinet-Jetten niet doorvoert.

Van de zes miljard euro aan lastenverzwaringen in 2027 gaat 5,8 miljard ten koste van werkenden, concludeert de Raad van State in het advies bij de Miljoenennota. De lasten voor bedrijven en vermogenden gaan juist iets omlaag. Die verdeling botst met het uitgangspunt van het kabinet dat werken moet lonen. Door de vergrijzing wordt het alleen maar pijnlijker: een relatief kleinere groep werkenden moet een steeds groter deel van de verzorgingsstaat financieren.

Het kabinet analyseert op papier uitstekend wat de grote problemen van nu zijn, stelt de Raad. Maar in de praktijk zie je dat niet terug in hoe het geld wordt verdeeld. Een substantieel deel van de aangekondigde hervormingen is uitgesteld of afgesteld. De budgettaire dekking die er wél is, noemt het adviesorgaan 'boekhoudkundig': het versterkt de economie niet. Welke bezuinigingen precies zijn doorgeschoven en wat ze in 2028 kosten, beschreven we eerder in "Alle uitgestelde bezuinigingen bij elkaar opgeteld: zoveel duurder wordt 2028 als de klap alsnog komt".

Bij ongewijzigd beleid loopt de overheidsschuld volgens het CPB op tot 126 procent van het bbp in 2060. In die berekening zijn hogere defensie-uitgaven en de volledige kosten van de energietransitie nog niet eens meegenomen. Tussen 2030 en 2040 wordt in het CPB-scenario de Europese schuldgrens van 60 procent overschreden. Het geraamde overheidstekort loopt op van 2,5 procent van het bbp in 2030 naar 7,5 procent in 2060.

Door vergrijzing lopen de uitgaven aan AOW en zorg op. Tegelijk neemt het arbeidsaanbod, het aantal werkenden dat belasting betaalt, nauwelijks toe. Wie nu dertig is, zit in 2060 aan het einde van zijn of haar werkzame leven. De keuze is dan: hogere belastingen, lagere voorzieningen, of allebei.

Omdat de parlementaire behandeling van de begroting nog maar begint en het niet ondenkbaar is dat de Kamer de plannen fors wijzigt, biedt de Raad van State aan om later dit najaar een aanvullend advies uit te brengen over het aangepaste geheel. Volgens vicepresident Sybrand Buma is dat aanbod nog niet eerder gedaan namens het instituut. Het adviesorgaan hoopt dat coalitie en oppositie de kritische noten in hun oren knopen.

Het overheidstekort komt volgens de Septemberrapportage in 2027 uit op 2,2 procent van het bbp, de schuld op 46,7 procent. Beide blijven binnen de Europese grenzen van 3 en 60 procent, maar de uitgavengroei overschrijdt de norm. Cumulatief ligt de geraamde groei in 2027 op 9,8 procent, terwijl 8,4 procent is toegestaan.

Hoe langer hervormingen uitblijven, hoe minder ruimte toekomstige generaties hebben om eigen keuzes te maken en economische schokken op te vangen. De Raad van State schreef het in april al in het jaarverslag over 2025, getiteld Recht op de toekomst. Nu herhaalt het instituut die boodschap, met cijfers erbij. Wie nu jong is, erft de schuld.

Bronnen: Raad van State · NOS · CPB · Accountancy Vanmorgen · Binnenlands Bestuur