Je houdt je thermostaat op 15 graden om te besparen, maar daardoor krijg je straks geen cent uit het Noodfonds

Circa 119.000 huishoudens in Nederland houden de thermostaat de hele winter op 15 of 16 graden, zetten de verwarming soms helemaal niet aan of zien af van koken, omdat de energierekening anders niet te betalen is. Die zuinigheid levert hen straks geen steun op uit het Noodfonds Energie, maar sluit hen er juist van uit.

Het kabinet trekt €193 miljoen uit voor het Noodfonds Energie 2026, bedoeld voor zo'n 500.000 huishoudens. Het fonds vergoedt de helft van de energiekosten die boven een drempel uitkomen: 8 procent van het bruto-inkomen voor de laagste inkomens, 10 procent voor iets hogere. Wie €2.000 bruto verdient en €200 aan energie betaalt, valt voor €40 boven de grens en krijgt daarvan €20 terug.

Het systeem beloont wie veel verbruikt. Niet wie het hardst in de knel zit.

Het probleem zit in de logica van de regeling. Die kijkt naar wat je betaalt, niet naar wat je nodig hebt. Huishoudens die de verwarming laag houden, koud douchen of niet koken, verbruiken bewust minder energie dan ze eigenlijk nodig hebben. TNO noemt dat 'onderconsumptie'. Wie de thermostaat op 15 of 16 graden zet, houdt de energiequote onder de 8 tot 10 procent. Op papier geen hoge rekening, in werkelijkheid een koud huis.

In 2024 ging het om ongeveer 119.000 huishoudens, ofwel 1,4 procent van alle huishoudens in Nederland. Minister Vijlbrief erkende het getal zelf in zijn Kamerbrief van 1 juli 2026. Het Armoedefonds reageerde op diezelfde dag en noemde het Noodfonds 'een tijdelijke oplossing voor een structureel probleem, die niks biedt voor mensen in verborgen energiearmoede'. Directeur Henk de Graaf vatte de paradox samen: "Wie alles op alles zet om betalingsproblemen te voorkomen, wordt daarvoor feitelijk gestraft."

Als je kijkt naar hoeveel energiearme huishoudens bewust minder energie verbruiken, is het percentage nog alarmerender: 49 procent in 2024. Voor de energiecrisis lag dat op 24 procent.

Hoe groter de nood, hoe lager de rekening, hoe kleiner het recht op steun.

De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert een binnentemperatuur van minimaal 18 graden voor gezonde volwassenen. De Vereniging Eigen Huis noemt 15 graden de absolute ondergrens: daaronder wordt het te vochtig in huis, met risico op reumatische en astmatische klachten. De WHO wijst koude, vochtige woningen aan als belangrijke risicofactor voor luchtwegklachten, hart- en vaatziekten en mentale problemen. Voor kinderen en ouderen kan een hogere temperatuur nodig zijn.

Wie de verwarming laag zet om de rekening te overleven, betaalt uiteindelijk met zijn gezondheid.

Naar verwachting maakt de minister in september 2026 via een Kamerbrief bekend wanneer het loket precies opengaat. Of de regeling dan wordt aangepast voor de verborgen groep is niet bekend. Gemeenten krijgen in 2026 wel extra geld van het Rijk om huishoudens te ondersteunen, bijvoorbeeld met een energiecoach of hulp bij kleine energiebesparende maatregelen. Neem contact op met je gemeente als je nu al moeite hebt met de rekening.

Het advies is tegelijk helder en wrang: stook wél voldoende. Die hogere rekening kan straks het bewijs zijn dat je steun nodig hebt.

Eerder schreef Welingelichte Kringen over de stijgende energiekosten richting het stookseizoen. Zo betaalt een gemiddeld huishouden inmiddels €277 per maand aan energie en stevent Europa af op een nieuwe gascrisis.

Bronnen: TNO & CBS · Armoedefonds · Keuze.nl · Fondsenwerving.nl · IkWoonLeefZorg