Nobelprijs Natuurkunde naar Belgische neutrino-onderzoeker

STOCKHOLM (ANP) - De Belgische wetenschapper Francis Halzen (82) krijgt de Nobelprijs voor Natuurkunde. Hij is de grondlegger van het meten van neutrino's, mysterieuze deeltjes uit het heelal die extreem veel energie hebben. Bij de bekendmaking dinsdag sprak het Zweedse Nobelcomité van "spookachtige boodschappers uit de kosmos".

Halzen krijgt de prijs in zijn eentje. Dat is uitzonderlijk, meestal wordt de Nobelprijs verdeeld tussen twee of drie wetenschappers.

Neutrino's kunnen onder meer ontstaan bij het ontploffen van sterren en het vormen van superzware zwarte gaten. De elementaire deeltjes zijn miniem, ze hebben geen elektrische lading en nauwelijks massa. Elke seconde vliegen er vele miljarden neutrino's recht door ons lichaam en door de aarde heen. Ze zijn door niets tegen te houden. Ook magnetische velden kunnen de deeltjes niet wegkaatsen. Dat maakt het ook heel moeilijk om neutrino's te vangen en te bestuderen. Als ze door een detector schieten, is er soms een miniem lichtflitsje te zien. Extreem gevoelige sensoren zijn in staat om dat op te vangen.

Halzen bouwde de eerste sensor, de IceCube. Die is op de Zuidpool geïnstalleerd, ongeveer 2 kilometer onder het ijs. De sensor werd in 2011 in gebruik genomen en detecteerde in 2013 de eerste neutrino's. Inmiddels zijn er ook vier andere neutrinosensoren in gebruik genomen. Nederland is nauw betrokken bij een daarvan, op de bodem van de Middellandse Zee.

Halzen ontvangt een medaille, een diploma en 12 miljoen Zweedse kronen, omgerekend ruim 1 miljoen euro. Dat bedrag komt uit de nalatenschap van de Zweedse zakenman Alfred Nobel, de uitvinder van dynamiet en de grondlegger van de prijzen. De ceremonie is op 10 december, de sterfdag van Nobel.