Zoenen dieren ook of doen alleen wij dat?

Zijn mensen de enige dieren die kussen? Het lijkt misschien zo als je denkt aan een romantische lip‑op‑lipzoen bij kaarslicht. Maar nieuw onderzoek en een recent interview met een evolutionair bioloog laten zien dat de werkelijkheid een stuk rommeliger – en interessanter – is.

Om te beginnen hanteren wetenschappers een vrij nuchtere definitie van een kus: niet‑agressief mond‑op‑mondcontact zonder dat er voedsel wordt uitgewisseld. Met die bril op blijken ook andere dieren aan een vorm van “kussen” te doen. Bij chimpansees, bonobo’s en gorilla’s is bijvoorbeeld snuit‑op‑snuit en zelfs lip‑op‑lipcontact beschreven, vaak als onderdeel van verzoening, spel of seksuele interactie. Ook bij sommige makaaksoorten duiken vergelijkbare gedragingen op.

De vraag is dan: waarom is die kus ooit ontstaan? Een populaire hypothese is dat kussen is voortgekomen uit verzorgingsgedrag en het voeren van jongen met voorgekauwd voedsel. Dat intieme contact zou in de loop van de evolutie een eigen sociale en seksuele functie hebben gekregen: het versterken van onderlinge banden, het sussen van conflicten en het selecteren van partners.

Daar komt bij dat een kus ook biologisch “informatief” is. Door speeksel uit te wisselen, krijg je signalen over de gezondheid, hormoonhuishouding en mogelijk zelfs genetische compatibiliteit van een partner. Tegelijkertijd worden microben uitgewisseld, wat het immuunsysteem kan trainen en partners aan elkaars microbiomen laat wennen.

De menselijke romantische kus is dus wél bijzonder in zijn culturele betekenis, maar geen volledig unieke uitvinding van Homo sapiens. Eerder is het een uitgesproken, gecodeerde versie van een ouder repertoire aan mond‑op‑mondcontact dat we delen met andere primaten – en dat minstens tientallen miljoenen jaren teruggaat in de evolutionaire tijd.