Je vaste gasprijs was helemaal niet vast: tot €425 extra per jaar

Hoe een paar zinnen in de kleine lettertjes de sterkste ongedekte hoek in het energiecluster werden – en waarom toezichthouders nu ingrijpen.

Je dacht dat je met een vast energiecontract klaar was: drie jaar lang dezelfde gasprijs, geen verrassingen, geen stress. Dat is immers precies wat vergelijkingssites, leveranciers en zelfs tv-programma’s al jaren beloven: “met een vast contract weet je precies wat je betaalt.

Maar in de kleine lettertjes van een reeks Nederlandse energieleveranciers bleek iets heel anders te staan: zij mochten de “vaste” gasprijs tussentijds tóch verhogen, met verwijzing naar toekomstige klimaatmaatregelen en Europese emissiehandel. Precies op dat punt blijkt jouw vaste gasprijs de sterkste ongedekte hoek in het hele energiecluster.

In theorie is een vast contract simpel: het kale leveringstarief per m³ gas en per kWh stroom staat voor de hele looptijd vast. Je hebt geen voordeel van tussentijdse prijsdalingen, maar ook geen risico als de marktprijs omhooggaat: voorspelbaarheid in ruil voor flexibiliteit.

In werkelijkheid is slechts een deel van je rekening “vast”: belastingen, btw en netbeheerkosten schommelen jaarlijks mee met politiek en infrastructuur. En sommige leveranciers voegden daar nóg een bewegend onderdeel aan toe: een clausule die het kale gastarief zelf kon laten stijgen zodra nieuwe klimaatregels doorwerken in hun inkoop.

Voor leveranciers is de energietransitie een optelsom van nieuwe kostenposten: bijmengverplichting voor groen gas vanaf 2027 en uitbreiding van het Europese emissiehandelssysteem (ETS‑2) naar aardgas vanaf 2028. De verwachting is dat deze maatregelen de gasprijs structureel verhogen; sommige leveranciers hebben dat al verwerkt in hun tarieven, anderen kozen voor een andere route.

Uit rondgangen van platforms als Keuze.nl en Energievergelijk.nl bleek dat bij meerdere meerjarige “vaste” contracten de leverancier het recht claimde om de gasprijs op elk moment te verhogen via een opslag, gekoppeld aan ETS‑2 en groen gas. De consument dacht dekking te hebben tegen prijsstijgingen, maar de grootste risicofactor – toekomstige klimaatkosten – bleef ongedekt

Onderzoek laat zien dat het geen theoretisch detail is: bij een verbruik van 900 m³ gas kon de extra rekening door zo’n clausule oplopen tot ruim 300 euro per jaar, afhankelijk van leverancier en scenario. In het meest ongunstige geval werd zelfs een potentiële meerlast van rond de 425 euro per jaar genoemd.

Voor een doorsnee huishouden betekent dat dat de financiële “zekerheid” van het vaste contract precies daar uit elkaar valt waar energiearmoede begint: bij de onverwachte honderden euro’s extra aan het eind van het jaar. De ongedekte hoek is dus niet alleen juridisch interessant, maar reëel voelbaar in de portemonnee.

De Autoriteit Consument & Markt heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat dit niet door de beugel kan: een vaste gasprijs in een vast energiecontract mag tijdens de looptijd niet worden verhoogd, ook niet via een formule in de kleine lettertjes die verwijst naar ETS‑2 of bijmengverplichting.

Leveranciers moeten bij het aanbieden van vaste prijscontracten er rekening mee houden dat het leveringstarief gedurende de hele contractperiode daadwerkelijk vast is. Niet alleen marketing-taal, maar de juridische werkelijkheid moet aansluiten bij wat de consument denkt te kopen: zekerheid.

De publieke en toezichthoudende druk heeft effect: meerdere leveranciers hebben inmiddels de omstreden clausules geschrapt en verwerkt de verwachte ETS‑2- en groen-gas-kosten nu in hun standaard tarieven voor meerjarige vaste contracten. Dat betekent dat nieuwe vaste contracten bij Nederlandse leveranciers naar verwachting weer “echt vast” zijn voor de looptijd, al blijft de fiscale bovenlaag variabel.

Tegelijk laten vergelijkingssites zien dat vaste contracten in 2026 vaak voordeliger zijn dan variabele of dynamische alternatieven, juist omdat toekomstige prijsrisico’s nu al ingeprijsd zijn. De ongedekte hoek schuift dus van de consument terug naar leverancier en markt – al blijft de vraag hoe lang dat zo blijft.

Kijk je naar het energiecluster als geheel – van gaswinning en import tot handel, netbeheer en eindlevering – dan zie je een gebouw vol risico’s op verschillende verdiepingen: geopolitiek, klimaatbeleid, infrastructuur, gedrag van huishoudens.

De “vaste gasprijs” fungeerde lange tijd als het stevige fundament voor de consument: wat er boven gebeurt, mag schommelen, maar de prijs per m³ blijft gelijk. Door ETS‑2-clausules en bijmengverplichtingen in de voorwaarden werd juist dat fundament poreus: een ongedekte hoek waar heimelijk een nieuw soort volatiliteit werd ingebouwd.