Hartaanvallen en beroertes komen zelden uit het niets. Uit een grootschalig onderzoek onder meer dan negen miljoen volwassenen in Zuid-Korea en de Verenigde Staten blijkt dat 99 procent van alle ernstige hartziektes wordt voorafgegaan door vier bekende risicofactoren, namelijk hoge bloeddruk, hoog cholesterol, verhoogde bloedsuikerwaarden en roken.
Van deze vier factoren blijkt hoge bloeddruk verreweg de belangrijkste voorspeller. In zowel de VS als Zuid-Korea had meer dan 93 procent van de mensen die later een ernstige cardiovasculaire aandoening ontwikkelden al eerder hypertensie. Volgens de onderzoekers onderstreept dit hoe belangrijk het is om hoge bloeddruk tijdig op te sporen en te behandelen.
“De studie toont overtuigend aan dat blootstelling aan een of meer van deze risicofactoren voorafgaat aan vrijwel alle hartaanvallen en beroertes”, zegt cardioloog Philip Greenland van Northwestern University.
De resultaten weerspreken bovendien de gedachte dat steeds meer hartaanvallen en beroertes optreden bij mensen zonder bekende risicofactoren. Mogelijk zijn in eerdere onderzoeken diagnoses gemist of lagen risicowaarden onder de officiële diagnostische grens.
Bij vrouwen ook andere factoren
Toch waarschuwen andere recente studies dat er meer speelt dan alleen de traditionele risicofactoren. Onderzoekers van de Mayo Clinic analyseerden bijna 1.500 hartaanvallen bij mensen jonger dan 65 jaar. Daarbij bleek dat vooral bij vrouwen andere oorzaken een grotere rol spelen dan lang werd aangenomen.
Waar bij mannen in 75 procent van de gevallen een afgesloten kransslagader door aderverkalking en bloedstolsels de oorzaak was, gold dat bij vrouwen voor slechts 47 procent van de hartaanvallen. Bij ruim een derde van de vrouwelijke patiënten ontstond de hartaanval door een verstoring van de zuurstofbalans in het hart, bijvoorbeeld als gevolg van bloedarmoede of een ernstige infectie.
Ook spontane scheurtjes in de vaatwand en bloedstolsels afkomstig uit andere delen van het lichaam bleken belangrijke oorzaken. Volgens cardioloog Claire Raphael worden deze mechanismen, vooral bij vrouwen, nog te vaak over het hoofd gezien.
De boodschap van beide onderzoeken is duidelijk: preventie blijft cruciaal. Het tijdig aanpakken van hoge bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en rookgedrag kan het risico op een hartaanval of beroerte aanzienlijk verlagen.