/width:1920/plain/https://s3-newsifier.ams3.digitaloceanspaces.com/welingelichtekringen.nl/images/2026-11/chronische-stress-alarm-uitzetten-6af08938ec16e.png@webp)
Je rijdt naar huis en in je hoofd rijgen de zorgen zich aaneen: de
hypotheek, een reorganisatie op het werk, een ruzie die nog niet is
bijgelegd. Thuis heb je hoofdpijn, terwijl er niets is gebeurd. Je
lichaam reageert alsof er een roofdier achter je aan zit.
Dat is precies het probleem, schrijft psycholoog Arash Emamzadeh in
Psychology
Today. Ons stresssysteem is gemaakt voor korte gevaren met een
duidelijk einde. Rekeningen, deadlines en mailtjes hebben dat einde
niet, dus het alarm blijft aanstaan.
Je lichaam heeft een gaspedaal en een rem
De stressreactie loopt via twee systemen. Het snelle systeem geeft
binnen seconden adrenaline en noradrenaline af: je hart gaat sneller, je
ademt sneller en het bloed stroomt naar je grote spieren. Het tragere
systeem, de HPA-as, regelt de aanmaak van cortisol. Dat stresshormoon
dat bij te hoge waarden klachten geeft maakt extra energie vrij
zodat je een langere uitdaging volhoudt.
Er is ook een rem: het parasympathische zenuwstelsel, ook wel het
rust-en-verteersysteem. Het vertraagt je hart en je ademhaling zodra het
gevaar voorbij is. Bij een korte schrik keert je lichaam zo vrij snel
terug naar de normale stand.
Waarom het alarm bij moderne stress blijft aanstaan
De meeste stress van nu is geen acuut gevaar maar langdurige druk.
Emamzadeh noemt onder meer:
- geldzorgen en rekeningen;
- deadlines op het werk of school;
- lawaai, files en drukte;
- spanningen in je relatie;
- de druk om er op sociale media goed uit te zien.
Je gaat met die zorgen naar bed en pakt ze bij het wakker worden weer
op. Wetenschappers noemen de slijtage die dat oplevert allostatische
belasting: de optelsom van een systeem dat te vaak en te lang
aanstaat.
In cijfers
- 20 procent van de werknemers in Nederland had in 2022 burn-outklachten, volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO (RIVM).
- 45 gecontroleerde onderzoeken naar meditatie samen lieten een daling zien van cortisol, bloeddruk en hartslag (Journal of Psychiatric Research, 2017).
- 150 minuten matig intensief bewegen per week is de Nederlandse beweegrichtlijn.
Wat chronische stress met je lichaam doet
Staat het systeem te lang aan, dan lijden je afweer, het herstel van
weefsel, je spijsvertering en je vruchtbaarheid eronder. Op termijn
draagt dat bij aan rugpijn, overgewicht, diabetes en hart- en
vaatziekten, volgens een overzichtsartikel waarnaar Emamzadeh verwijst.
Ook je hoofd betaalt: angst, somberheid, slapeloosheid en meer drinken
komen vaker voor.
In onze moderne wereld gaat het alarm misschien nooit meer uit.- Arash Emamzadeh, psycholoog en blogger bij Psychology Today
Zes manieren om de rem weer te gebruiken
De rekeningen en de files verdwijnen niet. Wat je wel kunt doen, is
je lichaam vaker de kans geven om terug te schakelen.
- Beweeg. Dit is de best onderzochte manier om de stressreactie te dempen. Dansen, zwemmen of touwtjespringen werkt ook en je krijgt er het gevoel bij dat je iets aankunt.
- Eet veel plantaardig. Een voedzaam, plantrijk eetpatroon helpt mogelijk bij het omgaan met stress. Hoe dat precies werkt, onderzoeken wetenschappers nog.
- Zoek mensen op. Wie zich gesteund voelt, ervaart een lastige situatie minder snel als bedreiging.
- Wandel in het groen. Tijd in de natuur verlaagt stress en geeft je een pauze van schermen en prikkels. Een wandeling werkt daarbij beter dan hardlopen of fietsen.
- Probeer meditatie, yoga of tai chi. In de overzichtsstudie uit 2017 ging meditatie samen met minder cortisol, een lagere bloeddruk en minder CRP, een stof in het bloed die op ontsteking wijst.
- Maak van slaap een prioriteit. Slaaptekort maakt je gevoeliger voor stress en angst, waardoor gewone problemen zwaarder voelen.
Stress helemaal uitbannen is volgens Emamzadeh onmogelijk en ook niet
wenselijk: bij echt gevaar heb je het alarm nodig. Het gaat erom dat het
systeem vaak genoeg uit kan, zodat je lichaam herstelt.
Meer weten?
Lees ook
POPULAIR NIEUWS
Hoe je brood niet moet invriezen
Ik heb een pensioen van 3500 per maand. In welk prettig Europees land kan ik het beste gaan wonen
Met deze studie verdien je na anderhalf jaar al gemiddeld 6.450 euro bruto per maand
Krijg je in 2027 tot 25 procent meer pensioen? Geef het niet meteen allemaal uit, want daarna kan je uitkering jaren achterblijven
Waar je salaris het meest waard is: Koeweit wint, Nederland twaalfde
