Een op de drie mannen heeft in hun dertiger jaren al last van deze aandoening

Je voelt je gezond, hebt nergens last van en denkt dat hart- en vaatziekten iets voor later zijn. Toch kan er in je bloedvaten al jarenlang iets aan de gang zijn. Een grote nieuwe studie onder bijna 17.000 volwassenen laat zien hoe vroeg atherosclerose kan beginnen. Zelfs bij twintigers zijn de eerste sporen al zichtbaar.

Atherosclerose ontstaat wanneer vetten, cholesterol en andere stoffen zich ophopen in de wand van slagaders. Zo vormen zich plaques, die de ruimte voor de bloedstroom kunnen verkleinen. Scheurt zo'n plaque, dan kan een bloedstolsel ontstaan, met mogelijk een hartaanval of beroerte tot gevolg.

Voor het REACT-project werden 16.808 mensen tussen 18 en 70 jaar uit Denemarken en Spanje onderzocht. Geen van hen had een diagnose van hart- en vaatziekten. Met echo's werden de halsslagaders en slagaders in de benen bekeken, terwijl CT-angiografie de kransslagaders rond het hart in beeld bracht. Bij 13.186 deelnemers waren complete beelden van alle drie de gebieden beschikbaar. Meer dan 57 procent bleek tekenen van atherosclerose te hebben.

Opvallend is hoe jong het begint. Onder 18- tot 29-jarigen had ongeveer een op de dertien er al last van. In de dertig liep dat bij mannen op tot 34,6 procent, tegenover 21,3 procent van de vrouwen. Mannen lopen daarbij ongeveer vijf tot tien jaar voor. Bij vrouwen begint de stijging later, maar verloopt die tijdens de middelbare leeftijd sneller. Tussen 60 en 70 jaar had nog slechts 1,9 procent van de mannen en 8,1 procent van de vrouwen nergens aantoonbare plaque.

Met de leeftijd verspreidt de aandoening zich bovendien verder door het lichaam. Bij dertigers werd plaque in twee of drie onderzochte gebieden gevonden bij 6 procent van de mannen en 2,6 procent van de vrouwen. Tussen 60 en 70 jaar zat bij 56,3 procent van de mannen en 30,7 procent van de vrouwen plaque in alle drie de gebieden.

“Tot nu toe waren preventieve beslissingen gebaseerd op een schatting van het risico, maar we wisten niet of de ziekte al aanwezig was”, zegt cardioloog Henning Bundgaard. “REACT laat zien dat atherosclerose tientallen jaren voordat verschijnselen optreden kan worden opgespoord en biedt de meest uitgebreide atlas van de ontwikkeling van de ziekte gedurende het volwassen leven.”

Opvallend genoeg spoort wat op scans zichtbaar is lang niet altijd met traditionele risicoschattingen. De veelgebruikte SCORE2-methode bestempelde slechts 1,9 procent van de 40- tot 69-jarigen mét stille atherosclerose als hoog risico.

Dat betekent nog niet dat iedereen preventief een scan moet krijgen. REACT onderzocht hoe vaak de aandoening voorkomt, niet of screening gezondheidsproblemen voorkomt. Een eventuele volgende fase moet uitwijzen of preventie op basis van scans de ontwikkeling van atherosclerose daadwerkelijk beter kan afremmen.

Bron: Science Alert