Kilo's te veel na je vijftigste? Onderzoekers volgden 8.252 mensen 24 jaar lang en zagen hun geheugen sneller aftakelen

woensdag, 04 november 2026 om 14:47

Een oudere man staat op een weegschaal in de badkamer en kijkt naar het gewicht.

Vierentwintig jaar lang hielden Amerikaanse onderzoekers het gewicht en het geheugen bij van ruim achtduizend vijftigplussers. Hoe zwaarder iemand door de jaren heen was, hoe sneller zijn denkvermogen achteruitging. En er komt een harde conclusie uit deze longitudinale studie: elk punt BMI meer na je 50ste blijkt samen te hangen met een sneller verouderend brein.

Dat schrijven onderzoekers van de University of Georgia in het Journal of Neurology (2026). Ze gebruikten gegevens van de Health and Retirement Study, een Amerikaanse enquête onder 50-plussers die tussen 1996 en 2020 om de twee jaar geheugentests afnam.

Hoe groot is het verband tussen BMI en geheugen?

Bij elke stap omhoog in de BMI, de verhouding tussen gewicht en lengte, daalden drie dingen sneller: het geheugen, het algemene denkvermogen en de executieve functies. Dat laatste is het vermogen om te plannen, je te concentreren en je emoties te sturen.

Per jaar gaat het om kleine verschillen, maar ze stapelen zich op. Bij 65-plussers was het verband ruim vier keer zo sterk als bij mensen tussen 50 en 65.

In cijfers

8.252 deelnemers, gemiddeld 59 jaar bij de start, geen geheugenproblemen
gemiddeld 17,5 jaar gevolgd, maximaal 24 jaar
het sterkste verband na 8 jaar
bij 65-plussers ruim vier keer zo sterk als bij 50- tot 65-jarigen

Betekent dit dat overgewicht dementie veroorzaakt?

Nee, dat laat het onderzoek niet zien. Het is een verband: mensen met een hogere BMI gingen gemiddeld sneller achteruit, maar andere factoren kunnen meespelen.

Wel zijn er verklaringen die het verband aannemelijk maken. Overgewicht geeft meer ontstekingen in het lichaam, een slechtere doorbloeding en insulineresistentie, waarbij je cellen minder goed reageren op insuline. Alle drie verhogen ze de kans op geheugenproblemen, alzheimer en andere vormen van dementie.

Het RIVM noemt ernstig overgewicht op middelbare leeftijd al als een van de risicofactoren voor dementie die je zelf kunt beïnvloeden. In Nederland hadden in 2021 naar schatting 290.000 mensen dementie, in 2050 zijn dat er volgens het RIVM ruim 620.000.

Kan afvallen je brein nog helpen?

Daar zijn de onderzoekers hoopvol over. Wie zijn gewicht onder controle kreeg, liet volgens hoofdonderzoeker Suhang Song al binnen twee jaar een duidelijk tragere achteruitgang zien.

“Daarmee is je BMI een van de risicofactoren voor gezond ouder worden waar je het makkelijkst zelf iets aan doet”, zegt Song, universitair docent aan het College of Public Health van de University of Georgia. Hoe groot dat effect precies is, noemen de onderzoekers in hun persbericht niet.

Makkelijk is het niet: afvallen is lastig omdat je hersenen dol zijn op dik. En BMI zegt niet alles. Sommige wetenschappers kijken liever ook naar je buikomvang en naar aandoeningen die bij overgewicht horen.

Ook in Nederland is de helft te zwaar

Volgens het CBS had in 2024 ongeveer de helft van de volwassen Nederlanders overgewicht: 35 procent matig en 16 procent ernstig, ofwel obesitas. Dat aandeel obesitas steeg de afgelopen tien jaar, terwijl het totaal ongeveer gelijk bleef.

Bij ouderen ligt het niet veel beter. Van de 55- tot 65-jarigen had 38 procent een gezond gewicht, van de 65- tot 75-jarigen 40 procent.

Daarmee is je BMI een van de risicofactoren voor gezond ouder worden waar je het makkelijkst zelf iets aan doet.

- Suhang Song, universitair docent University of Georgia

Wat je zelf kunt doen

Ken je BMI. Deel je gewicht in kilo’s door je lengte in meters in het kwadraat. Tussen 18,5 en 25 geldt als gezond, vanaf 30 is het obesitas. Meet ook je buikomvang: boven 88 centimeter bij vrouwen en 102 bij mannen is dat een risico.
Begin klein. Het onderzoek wijst erop dat elk punt telt, dus ook een paar kilo minder.
Pak de rest erbij aan. Een hoge bloeddruk, diabetes, roken en weinig bewegen staan ook op de lijst met risicofactoren voor dementie. Je huisarts kan bloeddruk en bloedsuiker meten.

“Dementie kunnen we niet genezen”, zegt Song. Daarom zoeken hij en zijn collega’s naar alles wat je zelf kunt bijsturen.