Een relatiebreuk, ontslag of andere narigheid? Mogelijk hoor jij bij de mensen die daar sterker uitkomt

Een verbroken relatie, je baan kwijtraken of zakken voor een examen waar veel vanaf hing: zulke gebeurtenissen kunnen je behoorlijk aan jezelf laten twijfelen. Toch lijkt ons zelfbeeld veerkrachtiger dan we op zo'n moment misschien denken. Nieuw onderzoek laat zien dat slechts een relatief kleine groep langdurig met een bijzonder negatief beeld van zichzelf blijft rondlopen.

Onderzoekers van de Universiteit van Zürich bekeken hoe het zelfbeeld van meer dan duizend volwassenen uit Duitsland zich ontwikkelde nadat zij iets ingrijpends hadden meegemaakt. De uitkomsten suggereren dat de eerste mentale klap lang niet altijd voorspelt hoe iemand zich maanden later voelt.

De deelnemers hadden kort voor de start van het onderzoek een belangrijke negatieve gebeurtenis achter de rug. Dat varieerde van het verlies van een dierbare en het stuklopen van een liefdesrelatie tot ontslag, een beëindigde vriendschap of een tegenvallend examenresultaat.

In de periode daarna brachten de wetenschappers herhaaldelijk in kaart hoe de proefpersonen over zichzelf dachten. Daarbij kwamen duidelijke verschillen naar voren. De ene persoon begon met weinig zelfwaardering, terwijl anderen ondanks de tegenslag een redelijk positief zelfbeeld hielden.

Interessanter was wat er daarna gebeurde. In verschillende groepen ging de waardering voor zichzelf na verloop van tijd weer omhoog. Slechts bij ongeveer 11 procent bleef het zelfbeeld gedurende langere tijd op een zeer laag niveau hangen.

Een nare gebeurtenis kan dus absoluut een flinke dreun uitdelen, maar bij de meeste mensen lijkt die schade niet blijvend. Mensen passen zich aan een nieuwe werkelijkheid aan en de emotionele lading van wat er is gebeurd kan geleidelijk minder sterk worden.

Waarom krabbelt de één gemakkelijker op dan de ander? Persoonlijkheid lijkt daarbij een rol te spelen. De onderzoekers vonden dat mensen met sterkere neurotische trekken meer risico liepen om in een negatief zelfbeeld te blijven steken. Wie snel piekert, zich veel zorgen maakt en sterker reageert op negatieve emoties, kan een tegenvaller gemakkelijker op zichzelf betrekken.

Daar zit een belangrijk verschil. Je kunt denken: ik ben mijn baan kwijt. Maar je kunt daar ook van maken: ik ben blijkbaar niet goed genoeg. In het tweede geval wordt een concrete gebeurtenis ineens een oordeel over je hele persoon.

Ook het idee dat je maatschappelijke of sociale positie is verslechterd, kan het herstel bemoeilijken. Dat kan bijvoorbeeld spelen wanneer iemand werk verliest of een belangrijke vriendschap ziet eindigen.

Leeftijd bleek juist samen te hangen met meer veerkracht. Oudere deelnemers kwamen wat hun zelfbeeld betreft gemiddeld beter uit een moeilijke periode.

Een mogelijke verklaring ligt voor de hand: met meer levensjaren komt doorgaans ook meer ervaring met teleurstellingen, verlies en onverwachte veranderingen. Wie eerder heeft meegemaakt dat een beroerde periode uiteindelijk voorbijgaat, weet misschien beter dat de ellende van vandaag niet automatisch de werkelijkheid van volgend jaar is. Ook worden veel mensen gedurende hun leven beter in het omgaan met heftige emoties.

De studie wijst daarmee ook op iets waar je zelf enige invloed op hebt: de betekenis die je aan een tegenvaller geeft. Een ontslag zegt niet per definitie iets over je kwaliteiten als werknemer. Dat iemand een relatie beëindigt, bewijst evenmin dat jij als partner of mens mislukt bent.

Juist wanneer we van één pijnlijke gebeurtenis een algemene conclusie over onszelf maken, kan het zelfvertrouwen verder afbrokkelen. Het kan daarom helpen om bewust naar andere verklaringen te zoeken. Een gesprek met iemand die je goed kent, kan eveneens voorkomen dat je eigen sombere interpretatie de enige versie van het verhaal wordt.

Het belangrijkste inzicht uit het onderzoek is dan ook hoopgevend: hoe allesbepalend een tegenslag aanvankelijk ook voelt, voor de meeste mensen blijft het zelfbeeld niet op dat dieptepunt hangen. Een paar maanden kunnen behoorlijk veel veranderen.

Bron: Metro