De generatie die spijt krijgt: jongeren keren zich tegen social media en AI‐filters

maandag, 01 juni 2026 om 13:20

Jarenlang leek het alsof jongeren probleemloos opgroeiden met social media, eindeloze feeds en gladgestreken gezichten vol AI‑filters. Maar onder de oppervlakte ontstaat iets anders: een generatie die spreekt over een ‘digitale kater’ en openlijk spijt uit van de tijd, energie en zelftwijfel die in het scherm zijn verdwenen. Onderzoekers zien dat jongeren social media vaker als negatief voor hun welzijn ervaren en dat miljoenen Nederlanders actief proberen hun gebruik terug te schroeven.

Uit Nederlands onderzoek blijkt dat jongeren zelf heel goed zien wat er misgaat. Zo vindt ruim 80 procent van de jongeren dat filters op sociale media een onrealistisch schoonheidsideaal creëren, ook al gebruiken velen die filters óók zelf. Platforms reageren intussen op de maatschappelijke druk: TikTok kondigde onlangs bijvoorbeeld aan schoonheidsfilters voor minderjarigen te gaan beperken om hun zelfbeeld beter te beschermen.

De generatie met digitale spijt is ook de generatie die de spelregels kan veranderen.

Tegelijkertijd daalt de tijd die tieners dagelijks op social media doorbrengen licht, en worden ze kritischer en selectiever in waar ze hun aandacht aan geven. De aantrekkingskracht van eindeloos scrollen maakt langzaam plaats voor de vraag wat al die uren eigenlijk hebben opgeleverd – behalve vermoeidheid, vergelijking en druk om er altijd “perfect” uit te zien. Psychologen en hulporganisaties waarschuwen al langer dat intensief gebruik het risico op depressie, angst en slaapproblemen verhoogt, zeker in een levensfase waarin identiteit en erbij horen centraal staan.

Die omslag is geen massale exodus, maar een subtiele verschuiving: jongeren verwijderen apps, beperken filters of verplaatsen zich naar kleinschaliger, minder openbare online ruimtes. De belofte van sociale media als bevrijdend, creatief platform botst daarmee steeds zichtbaarder op de realiteit van algoritmes, verdienmodellen en schoonheidsnormen.

De generatie met digitale spijt is ook de generatie die de spelregels kan veranderen.

De generatie die nu spijt voelt, is daarmee ook de generatie die de spelregels kan veranderen. Als zij filters uitzetten, notificaties uitmesten en platforms dwingen rekening te houden met mentale gezondheid, heeft dat direct gevolgen voor hoe social media eruitzien. De grote vraag is niet of jongeren social media helemaal de rug zullen toekeren, maar hoeveel controle ze durven terug te pakken – en of politiek en platforms dat serieus genoeg nemen om mee te bewegen.

Digitale kater in cijfers

In Nederland besteden we gemiddeld zo’n twee uur per dag aan social media, maar onder jongeren (15–19 jaar) daalt die tijd nu licht. Tegelijk zegt een groeiende groep dat social media hun welzijn verslechtert, en proberen miljoenen Nederlanders hun gebruik actief te verminderen. Jongeren zien zelf hoe filters het schoonheidsideaal vervormen: 82 procent vindt dat bewerkte selfies een onrealistisch beeld schetsen. Het is precies in die spanning – tussen massaal gebruik en groeiend ongemak – dat de ‘digitale kater’ van deze generatie zichtbaar wordt.