De virale toiletpapiertruc tegen muggen: leuk knutselwerk, geen bescherming

Het recept is simpel genoeg om binnen een minuut na te maken. Je mengt tien druppels citronella, lavendel en citroeneucalyptus door een kommetje water, weekt daar stukjes toiletpapier in, laat ze drogen en legt ze neer op plekken waar muggen samenkomen. Ruikt het niet meer, dan vervang je de snippers. Kosten: bijna niets. Beloofde opbrengst: een muggenvrije kamer.

Die belofte is nooit getest. Er is geen gepubliceerd onderzoek naar toiletpapier met etherische olie als muggenwering, niet in het laboratorium en niet in een woonkamer. Wat wel is onderzocht, zijn de losse oliën — en juist die resultaten maken de truc onwaarschijnlijk.

Citronella werkt op de huid kortstondig prima, maar de werkzame stoffen zijn zo vluchtig dat de bescherming meestal binnen twee uur is verdampt. Dat is precies waarom het zo lekker ruikt: je neus krijgt de moleculen mee die de mug had moeten afschrikken. Een passief snippertje papier op een kastje verspreidt bovendien vele malen minder dampen dan een laag olie op je onderarm.

Voor lavendel en de meeste andere plantaardige geurmiddelen geldt hetzelfde bezwaar: er is onvoldoende aangetoond dat ze muggen daadwerkelijk afweren. Producenten mogen middelen met citronella in Nederland dan ook niet als insectenwerend middel verkopen, maar wel als bijvoorbeeld frisse huidspray — met een mug op het etiket, dat weer wel.

Bij citroeneucalyptus ligt het subtieler. Het geconcentreerde extract citriodiol, met de werkzame stof PMD, is wél een erkend en toegelaten middel dat op de huid uren bescherming geeft. De gewone etherische olie uit hetzelfde blad is dat niet: die bevat veel minder PMD en is nooit op werking en veiligheid getoetst. De naam op het flesje is bijna gelijk, het effect niet.

Bewezen effectief zijn middelen op de huid met DEET, picaridine, IR3535 of citriodiol. Voor die producten gelden sinds dit voorjaar strengere regels: maximaal 30 procent werkzame stof, maximaal twee toepassingen per dag voor volwassenen en kinderen vanaf twee jaar, en één toepassing per dag voor kinderen daaronder. Uitdrukkelijk voorgeschreven is ook de voorkeur voor mechanische bescherming: horren, klamboes en bedekkende kleding.

De grootste winst zit niet in wat je op je huid smeert, maar in wat je in je tuin laat staan. Muggen leggen hun eitjes in stilstaand water, en bij warm weer duurt het ongeveer tien dagen voordat uit zo'n eitje een volwassen mug is gegroeid. Wie wekelijks de schotels onder de bloempotten leegkiepert, het dekzeil van de tuinset afschudt, de dakgoot doorspoelt en de regenton afdekt, haalt een hele generatie muggen weg voordat die kan uitvliegen.

Etherische oliën zijn niet vanzelf onschuldig omdat ze plantaardig zijn. Eucalyptus, kamfer, munt en tijm kunnen bij baby's en peuters de luchtwegen ernstig prikkelen; bij mensen met astma kan sterke geurverspreiding een aanval uitlokken. Voor cosmetica die op de huid blijft, gelden voor kinderen onder de drie jaar strikte grenzen aan eucalyptol, kamfer en menthol. Een open kommetje met dertig druppels olie in een kinderkamer is dus niet het onschuldige alternatief waarvoor het doorgaat.