Waar zijn de muggen dit jaar gebleven?

Het is een van de kleine wonderen van deze zomer: de barbecue blijft ongestoord, de slaapkamer hoeft geen klamboe, en dat vervelende zoemen bij het oor is een zeldzaamheid. Waar zijn de muggen gebleven? Het antwoord ligt, letterlijk, in de lucht. En op de bodem, die nergens meer nat genoeg is.

Nederland beleeft opnieuw een van de droogste jaren sinds het begin van de metingen. Volgens Rijkswaterstaat loopt het neerslagtekort halverwege juli op tot ruim boven de 200 millimeter, waarmee 2026 tot de vijf procent droogste jaren behoort (ANP Persportaal). De afvoer van de Rijn bij Lobith zakt naar 800 tot 850 kubieke meter per seconde — een niveau dat in juli sinds 1976 slechts één keer eerder is voorgekomen. En volgens NRC blijft het weer tot begin augustus „bovengemiddeld droog en warm”.

Voor de mug is dat rampzalig nieuws.

Muggen zetten hun eitjes af in stilstaand water. Poeltjes, regentonnen, ondergelopen weilanden, plantenschotels op het balkon: dat zijn de kraamkamers. Verdwijnt het water, dan verdwijnt de volgende generatie. „Als die poeltjes opdrogen, zijn er minder broedplaatsen én dus minder muggen. De poeltjes waar muggen al eitjes legden, daar gaan ook de eitjes kapot eens al het water verdampt is”, legt vectorbioloog en muggenexpert Bart Knols uit in Het Nieuwsblad.

Maar er is meer aan de hand. Muggen zijn koudbloedig — hun lichaamstemperatuur volgt de buitentemperatuur. Bij 35 tot 40 graden schakelen ze terug: ze verstoppen zich in de vegetatie, vermijden vluchten en drinken liever dan ze steken. Franse entomoloog Mathieu de Flores bevestigt dat in La Voix du Nord: „Bij zeer hoge temperaturen proberen muggen zich in de begroeiing te verstoppen om uitdroging en dood te vermijden. Ze zijn dus minder actief”.

Voor larven is de hitte al helemaal fataal. Muggenlarven ontwikkelen zich optimaal in water tussen 26 en 30 graden; daarboven neemt de sterfte snel toe (CNEWS). En in de krimpende poeltjes die nog wel water bevatten, stijgt de concentratie roofdieren — larven van libellen, kikkervisjes, watertorren — waardoor de overlevingskans nog verder daalt.

Het fenomeen is grensoverschrijdend. In Frankrijk melden de gezondheidsdiensten van Santé publique France de laagste muggenpopulaties in jaren, met bijbehorend lage risico’s op tropische virussen als dengue, chikungunya en westnijl. In Duitsland meldt de KABS, de bestrijdingsdienst voor de Rijnstreek, dat het „opvallend rustig” is en dat er nauwelijks uitrukken nodig zijn wegens de lage waterstand. Zweedse onderzoekers zien voor het tweede jaar op rij weinig muggen ontluiken. Ook op sociale media in België en Zwitserland klinkt hetzelfde refrein: „Zelfs de muggen zijn vertrokken”.

Opmerkelijk: aan het begin van het seizoen voorspelden Nederlandse experts juist een druk muggenjaar. Door de zachte winter en het vroege warme voorjaar zouden meer muggen én wespen de winter overleven, waardoor het seizoen eerder én langer zou duren. Die voorspelling gold — tot de kraan dichtging. Zonder regen geen broedplaatsen, en zonder broedplaatsen geen tweede en derde generatie huismuggen (Culex pipiens) die normaal gesproken pas eind augustus hun populatiepiek bereiken.

Toch is dit geen mug-vrije zomer om onbezorgd van te genieten. Deskundigen waarschuwen dat de rust van tijdelijke aard is. „Zodra het regent kan een muggenpopulatie zich zeer snel herstellen. Een mug kan tot wel 300 eitjes leggen, die al na een tiental dagen uitkomen”, zegt Wim Van Bortel van het Belgische gezondheidsinstituut Sciensano. Een enkele natte week in augustus kan volstaan om de achterstand ruim in te halen.

En er is een tweede kanttekening: de Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) trekt zich veel minder aan van droogte. Deze exotische steker heeft genoeg aan twee tot drie millimeter water in een plantenschotel of vogeldrinkbak om zich voort te planten. De NVWA heeft in Nederland dertien actieve vindplaatsen geregistreerd, met een actueel cluster in Limburg en recent opnieuw vondsten in Emmen (zie ook muggenkaart.nl). De tijgermug steekt overdag, is meldplichtig en kan in theorie dengue, chikungunya en zika overbrengen. Het risico op besmetting is nu klein, maar groeit met elke nieuwe vestiging.

Ook in een droog jaar loont het om nu al muggenwerende maatregelen te nemen — juist omdat de tijgermug genoeg heeft aan een minieme hoeveelheid water: