Bijna 4 op de 10 Marokkaanse jongeren staat langs de kant — dit verklaart de zwemtocht naar Ceuta

Een rechterlijke uitspraak, een gerucht op Facebook en een arbeidsmarkt die jongeren buiten de deur houdt. In twee etmalen kwamen zeker 50.000 mensen de Spaanse exclave Ceuta binnen. Zevenenvijftig van hen haalden de kust niet.

De cijfers zijn zo groot dat ze bijna abstract worden. Volgens de Spaanse autoriteiten drongen de afgelopen dagen ten minste 50.000 migranten Ceuta binnen; de president van de autonome stad, Juan Jesús Vivas, kwam later op zo’n 60.000 uit. Ceuta heeft 83.595 inwoners. Dat betekent dat de bevolking van het stadje in een etmaal met tientallen procenten opzwol.

Ze kwamen vooral uit Fnideq, het Marokkaanse kustplaatsje dat vroeger Castillejos heette, hemelsbreed enkele honderden meters tot drie kilometer van Spaans grondgebied. Aan de Marokkaanse kant stond een rij van vijf kilometer lang: jongeren in sportkleding, families met baby’s, ouderen, mensen die slecht ter been waren. Zwemmend, wadend om de golfbreker van Tarajal heen, met zwembanden en luchtmatrassen, of klimmend over de hekken.

De teller van de doden liep de hele donderdag en vrijdag op: negen, vierentwintig, drieënveertig, uiteindelijk zevenenvijftig. De meesten verdronken; anderen kwamen in de verdrukking bij een poging de pier te beklimmen. In heel 2025 kwamen op deze route 46 mensen om — dat was tot vorige week het dodelijkste jaar ooit.

De directe aanleiding is juridisch. Op 8 juli bepaalde de Spaanse Hoge Raad dat zogeheten heetgebakken uitzettingen niet mogen worden toegepast op mensen die zwemmend aankomen: wie geen fysieke grensbarrière doorbreekt, zoals een hek, valt niet onder die regeling en heeft recht op een individuele behandeling.

Wat daarna gebeurde, was een klassiek geval van een halfbegrepen uitspraak. Via openbare Facebook-groepen en WhatsApp ging weken lang het bericht rond dat wie zwemmend Ceuta bereikt niet meer wordt teruggestuurd — en vervolgens dat de grens simpelweg open was. Bij de grens vroegen jongeren aan verslaggevers of je nu zonder papieren Spanje in kon.

Premier Pedro Sánchez reisde vrijdag naar Ceuta en koos harde woorden: wat er gebeurde was “een aanval, een schending van de territoriale integriteit van Spanje”. Marokko sprak hij vrij; de schuld legde hij bij “de eigenzinnige lezing” die mensensmokkelnetwerken van het arrest hadden gemaakt. Zijn oplossing is even praktisch als symbolisch: een lijn boeien in het water bij de golfbreker, zodat er wél een fysieke grens is en uitzettingen weer binnen de uitspraak vallen.

Even snel als ze kwamen, waren de meesten ook weer weg. Vrijdagavond meldde Binnenlandse Zaken dat 48.300 mensen vrijwillig naar Marokko waren teruggekeerd, sommigen zwemmend, anderen via hekken die eenrichtingsverkeer terug mogelijk maakten. Spanje stuurde bijna 350 agenten en zestig militairen. In Den Haag eiste minister Berendsen van Buitenlandse Zaken dat Spanje “vandaag nog” maatregelen zou nemen; aanvullende Nederlandse maatregelen achtte het kabinet niet nodig.

En dan de vraag die in Spanje nauwelijks werd gesteld: waarom zou iemand vijf uur in koud water gaan liggen?

Marokko boekte dit voorjaar op papier vooruitgang. Het planbureau HCP stapte in het eerste kwartaal van 2026 over op een nieuwe arbeidsmarktenquête volgens internationale normen, en het officiële werkloosheidscijfer zakte daardoor van 13 naar 10,8 procent. Niemand kreeg daar een baan van.

Kijk je naar jongeren, dan wordt het beeld ongemakkelijk. De strikte werkloosheid onder 15- tot 24-jarigen bedraagt 29,2 procent. Tel je daar de jongeren bij op die willen werken maar het zoeken hebben opgegeven, dan staat 40,4 procent van deze groep buitenspel. Bij de breedste maatstaf, die ook meeweegt wie te weinig uren maakt, loopt het op tot 45,3 procent. Landelijk gaat het naar schatting om 884.000 mensen die werk willen maar niet meer solliciteren.

Onder de oude meetmethode stond de jeugdwerkloosheid in 2025 op 37,2 procent, zo’n 495.000 jongeren. Ongeveer een op de drie Marokkanen tussen 15 en 29 zit niet op school, volgt geen opleiding en heeft geen werk. Van de jongeren die wél werken, zit een grote meerderheid in de informele sector: geen contract, geen sociale bescherming, geen opbouw.

De Spaanse aanpak richt zich op de laatste paar honderd meter: boeien, agenten, militairen, versnelde terugkeer. Dat kan werken: in 2024 zetten Marokkaanse diensten na een oproep op sociale media stranden af, waarna de aankomsten terugliepen.

Maar de mobilisatie van deze week begon niet in het water. Ze begon in Marokkaanse steden waar een diploma steeds minder waarde heeft, in gezinnen die van seizoenswerk leven, en in telefoons waarop het gerucht rondgaat dat er een paar honderd meter verder een ander leven begint. Zolang die rekensom voor tienduizenden jongeren gunstiger uitvalt dan blijven, is een lijn boeien een fysieke grens — geen antwoord.