Er is één huishoudelijk ritueel waar Nederlanders werkelijk uitblinken: met een vies gezicht een pak
yoghurt weggooien dat gisteren nog goed was. De datum is verstreken, dus weg ermee. Dat kost geld, het kost een berg CO2, en in de meeste gevallen is het volstrekt nergens voor nodig.
Nederlanders gooien thuis gemiddeld 25,5 kilo vast
voedsel per persoon per jaar weg. Zuivel staat stevig in de top vijf van meest verspilde productgroepen, samen met brood, groente, fruit en aardappelen. Wie niets meer verspilt, houdt ongeveer honderd euro per persoon per jaar over. Dat is anderhalve week boodschappen, weggegooid uit angst voor een inktstempeltje.
Twee datums, twee totaal verschillende betekenissen
De verwarring begint bij het etiket, want daar staan twee soorten datums op die niets met elkaar te maken hebben.
- Ten minste houdbaar tot (THT) gaat over kwaliteit. Na die datum kan de smaak, geur of kleur iets achteruitgaan, maar ziek word je er niet van. Kijk, ruik en proef.
- Te gebruiken tot (TGT) gaat over veiligheid. Op vers vlees, verse vis, gesneden groente en maaltijdsalades. Na die datum kunnen er ziekteverwekkers groeien die je niet ziet, ruikt of proeft. Weggooien dus.
Alles hieronder heeft een THT-datum. Uitgangspunt: de verpakking is nog dicht, het product stond netjes op 4 °C, en je gebruikt gewoon je zintuigen.
De THT-datum is geen vervaldatum maar een kwaliteitsbelofte van de fabrikant - en die belofte is aan de voorzichtige kant.
1. Gepasteuriseerde melk
Gesloten en gekoeld gaat melk na de THT-datum nog dagen mee. De Voedselbanken mogen melk volgens de NVWA-richtlijn tot vijf dagen na de datum uitdelen, mits er geen schimmel, slijm of bolle verpakking te zien is. Ruikt het zuur? Dan pas weg.
2. Yoghurt, kwark en karnemelk
Gefermenteerde zuivel is juist gemaakt om zichzelf te beschermen: het zuur houdt bederfbacteriën tegen. Ook hier geldt de vuistregel van maximaal vijf dagen na de datum. Een laagje vocht bovenop is geen bederf, dat roer je er gewoon doorheen.
3. Vla en zuiveldesserts
Dezelfde categorie, dezelfde marge van vijf dagen. Let vooral op de verpakking: staat het pak bol, dan is er gasvorming en gaat het alsnog in de bak.
4. Eieren
Eieren blijven na de THT-datum bruikbaar, met één harde voorwaarde: verhit ze door en door. Hardgekookt of goed doorgebakken. Geen spiegelei met een lopende dooier, geen zelfgemaakte tiramisu. Een geopend doosje blijft in de koelkast vier weken goed. Bewaar ze met de punt naar beneden, dat scheelt uitdroging.
5. Koelvers vruchtensap
Gepasteuriseerd sap in een gesloten fles houdt het na de datum ongeveer een week vol in de koelkast. Gist verraadt zichzelf direct: bruisend sap dat niet hoort te bruisen is een duidelijk signaal.
6. Een stuk harde kaas
Hier wordt het interessant. Een heel stuk Goudse, Emmentaler of Parmezaan blijft maanden na de datum prima. Kaas is in wezen geconserveerde melk. Een schimmelplekje op een hard stuk snijd je er royaal af. Let op: plakjes en geraspte kaas hebben veel meer oppervlak en gaan slechts ongeveer een week na de datum mee.
7. Roomboter en margarine
Vetten bederven niet, ze worden ranzig. En ranzig ruik en proef je onmiddellijk. Tot zo’n twee maanden na de datum is boter in de koelkast normaal gesproken nog prima.
8. Mayonaise, ketchup en fritessaus
De grote onterecht weggegooide categorie. Azijn, zout en suiker doen hun werk. Een geopende pot mayonaise blijft in de koelkast twee tot vier maanden goed, en ongeopend is twee maanden na de THT-datum geen enkel probleem, zolang de verpakking heel is.
Een pot jam die over de datum is, is geen gezondheidsrisico maar een geschiedkundig document.
9. Jam en zoet broodbeleg
De koploper. Door het hoge suikergehalte is jam tot een jaar na de THT-datum bruikbaar, en waarschijnlijk langer. Zichtbare schimmel is wel einde verhaal: wegscheppen en de rest opeten is bij jam geen goed idee.
Wat je nooit na de datum moet eten
Nooit na de datum: vers vlees, kip, vis, maaltijdsalades en gesneden groente en fruit. Ook vleeswaren, gerookte vis en rauwmelkse zachte kaas gaan tot en met de datum en niet langer. Deze producten dragen een ‘te gebruiken tot’-datum. Zwangere vrouwen, baby’s en jonge kinderen, ouderen en zieken zijn gevoeliger voor voedselinfecties en houden zich bij bederfelijke producten strikt aan de datum. Bij twijfel: weggooien.
De rekensom
De Nederlandse voedselverspilling thuis daalde sinds 2015 met 29 procent, van ruim 36 naar ruim 25 kilo per persoon. Dat is winst, maar het gewenste tempo halen we nog niet. Neus, ogen en tong zijn daarbij nog altijd betrouwbaarder dan een datumstempel dat maanden geleden door een fabrikant is vastgesteld - met een flinke marge, want niemand wil een klacht over zure yoghurt.
Meer weten?