Naar inhoud springen

Dankbaar zijn zonder te doen alsof alles goed gaat: zo pakten filosofen het aan

psychologie
Een vrouw schrijft met een kop koffie naast zich iets op in een notitieboekje.
“Bederf wat je hebt niet door te verlangen naar wat je niet hebt.” Dat schreef de Griekse filosoof Epicurus ruim tweeduizend jaar geleden over het topic dankbaarheid. "Ook dat wat je nu hebt, wilde je ooit graag", voegde hij eraan toe.
Dankbaarheid betekent niet dat je doet alsof alles prima gaat, schrijft het Engelse filosofieplatform Philosophy Basics. Het gaat erom dat je duidelijk op je netvlies hebt wat al goed is. Filosofen en psychologen hebben acht oefeningen bedacht om dit gevoel op te roepen.

Kijk eerst naar wat je al hebt

Je baan, je huis, die vriend die je nu vanzelfsprekend vindt: ooit hoopte je erop zonder te weten of het zou lukken. Kies één gewoon onderdeel van je leven en vraag je af of je er ooit naar verlangde. Vaak is het antwoord ja.
De Romeinse keizer Marcus Aurelius ging een stap verder. Denk aan het beste wat je hebt, schreef hij in zijn Overpeinzingen, “en bedenk hoe vurig je ernaar zou zoeken als je het niet had”. Neem iets kleins, zoals warm water uit de kraan of een fijne stoel. Hoeveel zou je ervoor overhebben als het er niet was?
Hij waarschuwde er wel bij: hecht er niet zo aan dat het je van streek maakt als je het kwijtraakt. Je moet het beter zien, niet steviger vasthouden.

Dank heeft een naam en een stem

Het hele eerste boek van de Overpeinzingen is een lijst van schulden. Marcus noemt zijn grootvader, vader en moeder en zegt wat hij van elk leerde. Doe hetzelfde in een paar regels: welke leraar, oma, oud-baas of vriend leerde je iets wat je nog steeds gebruikt? Dankbaarheid voelt echter met een naam erbij.
Zeg het daarna ook. Seneca schreef er een heel boek over, Over weldaden.
Wie een weldaad met dankbaarheid ontvangt, betaalt de eerste termijn al terug.
- Seneca, Romeins filosoof
De collega die voor je inviel, de buurman die je pakketje aannam: stuur deze week één kort bericht en zeg precies wat het voor je betekende. Seneca vond dat je je dank niet alleen moest laten horen aan de gever, “maar overal”.
Een vroeg boeddhistisch geschrift noemt twee soorten mensen zeldzaam: wie als eerste iets goeds doet en wie dankbaar is en iets terug wil doen. Kun je iemand niet terugbetalen, omdat hij er niet meer is of de hulp te groot was, help dan iemand die nu in dezelfde situatie zit.

Een dagboek helpt, maar niet voor alles

Het bekendste onderzoek komt van de Amerikaanse psychologen Robert Emmons en Michael McCullough, in 2003 gepubliceerd. Proefpersonen hielden wekelijks of dagelijks bij waar ze dankbaar voor waren. Andere groepen schreven ergernissen, neutrale gebeurtenissen of vergelijkingen met anderen op.

In cijfers

  • 3 experimenten met studenten en mensen met een spierziekte, in 2003
  • 10 weken duurde de wekelijkse versie
  • dagelijks: de duidelijkste verbetering van de stemming
  • wekelijks: geen betere stemming, wel een positiever oordeel over het leven als geheel
De dankbare groepen voelden zich beter “op meerdere, maar niet alle” metingen, schreven de onderzoekers. Een behandeling voor een ziekte is het dus niet. Wil je beginnen, schrijf dan op zondagavond drie specifieke dingen op uit de afgelopen dagen: het gesprek waar je om moest lachen, de maaltijd die iemand voor je kookte. Niet elke week “mijn gezin”.

Genoeg is ook een antwoord

“Wie tevreden is met zijn lot, is rijk”, staat in de Daodejing van de Chinese denker Laozi. Dat betekent niet dat je geen doelen meer hebt of onrecht accepteert. Vraag je af op welk terrein meer weinig verschil zou maken en waar je kunt stoppen met jagen.
Je hoeft ook niet alles op te schrijven. De eerste slok koffie, een liedje dat je vergeten was, de kleine routines die je gelukkiger maken: sta er vandaag een paar seconden bij stil.

Dankbaar zijn is geen zwijgplicht

Dankbaarheid is geen reden om echte problemen te negeren of oneerlijke behandeling te slikken. Je kunt blij zijn met je baan en toch om opslag vragen. Je kunt van je familie houden en ze toch vermoeiend vinden.
Iemand die het zwaar heeft voorhouden dat hij “dankbaar moet zijn”, helpt zelden, schrijft Philosophy Basics. Dankbaarheid groeit als je haar zelf opmerkt, niet als een ander haar oplegt. Ook dat hoort bij gelukkig ouder worden: zien wat goed is, zonder te ontkennen wat moeilijk is.
Zo bedoelde Epicurus het ook. Wat je nu hebt, was ooit iets waar je op hoopte.
Meer weten?
loading

Loading