De grootste misverstanden over sterven: "De dood is vaak veel rustiger dan we denken"

De dood is onvermijdelijk, maar zelden onderwerp van een open gesprek. Uit een recente peiling van onderzoeksbureau YouGov blijkt dat 41 procent van de Britse volwassenen bang is voor de eigen dood. Van hen zegt drie op de tien dat die angst hun levensvreugde beïnvloedt.

Een hospice-arts zag talloze mensen sterven. Hij vertelt aan Psychology Today: "In die jaren kwam ik vrijwel elk denkbaar misverstand tegen over het levenseinde. De angst is wijdverbreid, maar niet onvermijdelijk. Wie begrijpt wat sterven werkelijk inhoudt, merkt vaak dat er ruimte ontstaat voor rust."

In films en series wordt sterven steevast heel heftig verbeeld. In ziekenhuisdrama’s als Grey’s Anatomy zien we een happende ademhaling, paniek en een laatste theatrale zucht. Zulke scènes bevestigen het idee dat doodgaan per definitie pijnlijk en naar is.

De werkelijkheid is meestal anders. Natuurlijk kunnen er momenten van onrust of benauwdheid optreden, maar die zijn doorgaans kort en goed te behandelen. Naarmate een terminale ziekte vordert, keren mensen zich vaak naar binnen. Het bewustzijn wordt zachter, de ademhaling regelmatiger. De laatste uren verlopen dikwijls in stilte, bijna meditatief, terwijl het lichaam geleidelijk stopt.

Wanneer hospicezorg betrokken is, is die vredige overgang eerder regel dan uitzondering. In een vertrouwde omgeving, omringd door naasten, voltrekt zich zelden het dramatische gevecht dat op tv wordt gesuggereerd. De dood is vaak een rustige afronding in plaats van een explosief einde. Voor wie vreest voor een luid of traumatisch slot, is dat een geruststellende realiteit.

Dat betekent niet dat sterven zonder ongemak verloopt. Chronische ziekten kunnen pijn of kortademigheid veroorzaken en angst of verwardheid komen voor. Maar de moderne palliatieve zorg is zeer effectief in symptoombestrijding. Met medicatie, zuurstof en continue monitoring kan pijn in de meeste gevallen onder controle worden gehouden.

Ook niet-lichamelijk lijden krijgt aandacht. Geestelijk verzorgers, maatschappelijk werkers en therapeuten begeleiden patiënten bij het verwerken van hun leven, het herstellen van relaties of het vinden van betekenis. Niet elk conflict kan worden opgelost, maar veel mensen bereiken alsnog een gevoel van aanvaarding. Die innerlijke rust kan net zo bevrijdend zijn als pijnverlichting.

Wat mij het meest verraste in mijn werk: het langdurige lijden ligt zelden bij degene die sterft. Toen mijn vader op 40-jarige leeftijd plotseling overleed, eindigde zijn pijn onmiddellijk. Die van ons begon toen pas. Hadden we meer moeten doen? Hebben we iets gemist? Zulke twijfels kunnen nabestaanden jarenlang achtervolgen.

Professioneel zie ik hetzelfde patroon. Families malen over beslissingen rond medicatie of behandelingen. Maar de dood is geen medische fout. Het is een biologisch gegeven. Ons lichaam is gemaakt om te leven en uiteindelijk om te sterven.

Wie het stervensproces begrijpt, kan een deel van die knagende twijfel loslaten. De dood zelf blijkt vaak minder angstaanjagend dan gedacht. Misschien is het daarom verstandiger om minder te focussen op het einde en meer op het leven ervoor. Investeer in relaties, betekenisvol werk en vriendelijkheid. De dood mag dan stil, rustig en onvermijdelijk zijn, het leven dat eraan voorafgaat kan rijk en liefdevol zijn.

Bron: Psychology Today