Dwangmatig optimisme: de gevaarlijke keerzijde van ‘altijd positief’

Misschien heb je van je ouders geleerd dat je niet moet zeuren. Dat er altijd wel iets is om blij over te zijn. En dat heb je te goed in je oren geknoopt. Dwangmatig optimisme lijkt onschuldig – wie wil er nu niet positief zijn? – maar psychologen waarschuwen dat het onze mentale gezondheid juist kan ondermijnen.​

In de psychologie wordt toxische positiviteit beschreven als de neiging om stress, verdriet en woede te ontkennen of weg te drukken in naam van een altijd optimistische blik. Het gaat dus niet om gewoon hoopvol zijn, maar om de boodschap dat negatieve emoties per definitie “fout” zijn en zo snel mogelijk moeten verdwijnen.

Onderzoek laat zien dat dit juist het omgekeerde effect heeft van wat bedoeld is. Mensen die hun gevoelens steeds wegduwen omdat ze “niet mogen klagen”, ervaren meer lichamelijke stress, angst en somberheid. Een literatuuroverzicht in een psychologisch tijdschrift beschrijft hoe opgelegde positiviteit leidt tot emotionele onderdrukking, burn-out en een lager mentaal welzijn.

Toxische positiviteit ontneemt mensen de ruimte om reële pijn, rouw of angst te benoemen, precies de emoties die nodig zijn om te kunnen verwerken. Wanneer de omgeving alleen “Kop op, denk positief” accepteert, ontstaat schaamte over normale reacties op tegenslag en voelen mensen zich extra geïsoleerd. De Amerikaanse psycholoog Tim Kasser waarschuwt dat de druk om voortdurend positief te zijn de psychische veerkracht juist aantast in plaats van versterkt.

Ook sociaal en politiek heeft dwangmatig optimisme een prijs. Wie elk risico weglacht – klimaat, ongelijkheid, oorlog – neemt minder snel maatregelen, omdat “het uiteindelijk wel goed zal komen”. Realistische hoop vraagt daarom niet om roze brillen, maar om de ongemakkelijke waarheid onder ogen te zien én toch te zoeken naar wat binnen bereik ligt.

Psychologen pleiten voor emotionele eerlijkheid: verdriet mag bestaan naast hoop, boosheid naast betrokkenheid. Gezonde positiviteit betekent niet dat alles goed is, maar dat het de moeite waard is om ondanks tegenslag te handelen. De echte veerkracht zit niet in het mantramatig herhalen dat je “gelukkig moet zijn”, maar in de ervaring dat ook lastige emoties gezien en gedeeld mogen worden.