7 signalen dat je een goed mens bent, ook als het niet altijd zo voelt

Het is half twaalf en je ligt nog wakker. Die snauw naar je partner, de vriendin die je nog steeds niet hebt teruggebeld: ben ik eigenlijk wel een goed mens?

Die twijfel zegt weinig, schrijft Lachlan Brown op Philosophy Basics. Kijk liever naar hoe je met mensen omgaat en wat je doet na een fout. Filosofen uit China, India, Griekenland en Rome gaven daar al zeven aanwijzingen voor.

1. De pijn van een ander raakt je. De Chinese filosoof Mencius gaf een bekend voorbeeld: iedereen die een kind bijna in een put ziet vallen, voelt “schrik en ontzetting”, nog voor hij aan lof of beloning denkt. Dat medeleven had volgens hem iedereen, “net zoals ze vier ledematen hebben”. Het is een begin, geen afgemaakte deugd.

2. Je ziet je eigen fouten. Het boeddhistische geschrift de Dhammapada zegt het zonder omwegen: “De dwaas die zijn dwaasheid kent, is in zoverre toch wijs. Maar een dwaas die zich wijs waant, die heet pas echt een dwaas.” Het nare gevoel na een onaardige opmerking doet zijn werk. Elke fout opvatten als bewijs dat je slecht bent, doet dat niet.

3. Je maakt het goed. Confucius vond dat pas een fout die je maakt en “niet verandert” echt een fout heet. Excuses zonder smoesjes, terugbetalen wat je schuldig bent of een appje: “Ik was gisteren kortaf, dat verdiende je niet.”

4. Je gedraagt je hetzelfde als niemand kijkt. In Plato’s Republiek vindt een herder een ring die hem onzichtbaar maakt en grijpt hij de macht. Zou jij je nog netjes gedragen? Het teveel aan wisselgeld teruggeven en de ober vriendelijk behandelen als je tafelgenoten al weg zijn, tellen mee.

5. Je doet kleine goede dingen steeds opnieuw. Even bij de buurvrouw langs, je deel van de afwas, luisteren als je moe bent. “Doet iemand iets goeds, laat hij het dan nog eens doen”, raadt de Dhammapada aan.

6. Je bent jezelf niet kwijt. Mencius beschreef de Niu-berg, ooit vol mooie bomen. Ze werden gekapt en geiten aten de nieuwe scheuten op. Je slechtste periode is dus niet wie je bent. Een gewoonte veranderen waardoor je minder snel uitvalt, of weer tijd maken voor mensen die je verwaarloosde, laat zien dat het terugkomt. Lukt het niet om oude fouten los te laten, lees dan hoe je jezelf kunt vergeven.

7. Je gunt anderen hun fouten. “Het is de mens eigen om zelfs hen lief te hebben die verkeerd doen”, schreef de Romeinse keizer Marcus Aurelius. Wie anders handelt, doet dat vaak “uit onwetendheid en onbedoeld”. Dat betekent niet dat je ernstige schade goedpraat of iemand weer vertrouwt die je pijn doet. Voor dat laatste helpen juist de signalen dat iemand niet deugt.

Je schuldig voelen is niet genoeg. Wie steeds mensen kwetst en zich daarna rot voelt zonder iets te veranderen, heeft weinig aan dat gevoel. De signalen tellen pas als ze leiden tot herstel en vriendelijker gewoontes.

Het omgekeerde komt ook voor: mensen die zich altijd tekortvoelen, wat ze ook doen. Aanhoudende schuld- en waardeloosheidsgevoelens kunnen volgens het Amerikaanse National Institute of Mental Health bij een depressie horen. Praat er dan over met iemand die je vertrouwt of met je huisarts.

Brown sluit af met een oefening voor het slapengaan: schrijf één ding op dat je vandaag uit zorg voor een ander deed en één ding dat je morgen wilt rechtzetten. Volgens Mencius groeit goedheid als je haar voedt, net als de bomen op de Niu-berg.

Bronnen: Philosophy Basics, Mencius (Legge, Project Gutenberg), NIMH